ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު އަންހެނުންނާ އެއްދާންކުރުން

އިބްރާހިމް ވަޙީދު ޢަލީ

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމަކީ އެކަމުން އަންހެންމީހާއަށް ބޮޑުގެއްލުމެއް ލިބޭނެކަމެއްކަން މިޒަމާނުގެ ޑޮކްޓަރީ ޢިލްމުންވެސް ޘާބިތުވެއެވެ. އެހެނީ އެއްދާންކުރުމުން ފިރިހެނާގެ ނުޠުފާ، ޙައިޟުގެ ލެއާ އެކުވެ، ރަޙިމުގެ ދޮރުކައިރީގައްޔާއި ޚުދު ރަޙިމުގެ ތެރޭގައިވެސް ޞިއްޙީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. ވުމާއެކު ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަށް ޑޮކްޓަރުންވެސް ނަޞީޙަތްތެރިވެއެވެ. މީގެ އެތައްސަތޭކަ އަހަރެއްގެ ކުރީން އިސްލާމްދީންވަނީ، އެއީ ގެއްލުންހުރި ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައި ބަޔާންކުރައްވައި، އެކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ.

(ބަޤަރާ ސޫރަތުގެ ދެ އާޔަތެއްގެ ތަފްސީރު)

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ (222) نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لأَِنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاَقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (البقرة 223)

ލަފްޒުތަކުގެ މާނަ
الْمَحِيضِ : މިއީ ޙައިޟުގެ މާނާގައި ބޭނުންކުރެވޭ މަޞްދަރު މީމީއެކެވެ. (މީމުގެ މަޞްދަރެކެވެ) އެއީ ޢައީޝުގެ މާނާގައި މަޢީޝް ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށެވެ. ޢަރަބިބަހުގެ ޅެންވެރިއެއް ކަމުގައިވާ ރުއުބާ ވިދާޅުވިއެވެ.
إليك أشكو شدة المعيش – ومرّ أعوام نتفن ريشي (تفسير الطبري (دار إحياء التراث) 2/456, تفسير القرطبي 3/79)
މިބައިތުގައި މަޢީޝް ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ "عيش" (ދިރިއުޅުން) މިމާނާގައެވެ. މިބައިތުގެ މާނައަކީ: ދިރިއުޅުމުގެ ދަތިޙާލުގެ ޝަކުވާ އަހުރެން ކުރަނީ ތިބާގެ ގާތުގައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެންގެ ފަތްތައް ނޮޅިގެންދިޔަ އަހަރުތަކެއް ފާއިތުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ.
ޢަރަބިބަހުގައި މަޙީޟު މިލަފްޒު ތަނަށާއި ޒަމާނަށްވެސް ބޭނުންކުރެއެވެ. އަދި ޙައިޟުގެ މާނާގައި ބޭނުންކުރެވެނީ މަޖާޒީ ގޮތުންކަމަށް އަލްއިމާމުލް ޤުރުޠުބީ އިޝާރާތްކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ޙައިޟުގެ އަސްލުގެ މާނައަކީ އޮހޮރިގެންދިޔުމެވެ. "حاض السيل وفاض" މިބަހުގެ މާނައަކީ "ސައިލު އޮހޮރިގެން އަދި ފެތުރިގެން ހިނގައްޖެއެވެ." (2)
أَذًى: މާނައަކީ: ހަޑިމުޑުދާރު ތަކެއްޗެވެ. އަދި ނުރުހެވޭ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ޢަރަބި ބަހުގައި މިލަފުޒު ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އެއީ އަންނަނިވި އާޔަތުގައިވެސް ވާފަދައިންނެވެ. "لاَ تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالأَذَى" (البقرة 264) މާނައަކީ: "ކަލަގޮވުމުވާއި ނުރުހެވޭ ބަސްތަކުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ޞަދަޤާތްތައް ބާޠިލު ނުކުރާށެވެ."
އަލްއިމާމު ޠަބަރީ ވިދާޅުވިއެވެ. أَذًى އަކީ އެއެއްޗެއްގައިވާ ނުރުހެވޭ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބިދޭ ކޮންމެ އެއްޗެކެވެ. މިތަނުގައި ޙައިޟަށް أَذًى އޭ ކިޔުނީ އޭގެ ނުބައިވަހާއި ހަޑިމުޑުދާރު ކަމާއި ނަޖިސްކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. (تفسير الطبري 2/457)
فَاعْتَزِلُوا: الإعتزال ގެ މާނައަކީ އެއްޗަކުން އެއްފަރާތްވެ ދުރުވެ އެއްޗަކުން، ރައްކައުތެރިވުމެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވެއެވެ. "وَأَعْتَزِلُكُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ" (مريم 48) މާނައަކީ: މާތްﷲ ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން ކަންކަމަށް އެދޭ ތަކެތީންނާއި (އަޅުކަންކުރާ ތަކެތީން) އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން އަހުރެން އެއްކިބާވެ، އެއްފަރާތްވަމެވެ.
އަންހެނުންނާއި އިޢުތިޒާލުވުމުގެ މުރާދަކީ: އެކަނބަލުންނާ ޖިމާޢުވުމުން އެކަހެރި ވުމެވެ. ބީހުމާއި އެކުގައި އިށީނދެ އެކުގައި އުޅުން ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ.
يَطْهُرْنَ: އޭގެ މުރާދަކީ އެކަނބަލުންގެ ކިބައިން ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑި ޠާހިރުވުމެވެ.
تَطَهَّرْنَ: އޭގެ މުރާދަކީ ހިނގައިގަތުމެވެ.
حَرْثٌ: حَرْث އަކީ އޮއްޓަރު ބިމަށް އުކައި ދަނޑުވެރިކަމަށް ބިން ތައްޔާރުކުރުމެވެ. އަދި ދަނޑުގޮވާންކުރެވޭ ތަނަށްވެސް (ދަނޑަށްވެސް) حَرْثއޭ ކިޔެއެވެ.
الجوهرى ވިދާޅުވިއެވެ. حَرْثއަކީ ދަނޑުވެރިކަން ކުރުމެވެ. حَارِثْއަކީ ދަނޑުވެރިކަން ކުރާ މީހާއެވެ. މި އާޔަތުގައި (حَرْث) ގެ މުރާދަކީ ދަނޑެވެ. ދަރިފުޅު ހެދިބޮޑުވާ ތަނެވެ. މި އާޔަތުގައި مضاف ވަނީ حذف ވެފައެވެ. އެއީ "موضع حَرْثكم" އެވެ. މާނައަކީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަނޑުހައްދާ ތަނެވެ. ނުވަތަ މިތަނުގައި حَرْث ބޭނުންކުރެވިފައި އެވަނީ ތަޝްބީހުގެ އުޞްލޫބުންނެވެ. ފަހެ، އަންހެނާގެ ފަރުޖަކީ ބިމެއްފަދަ ތަނެކެވެ. ނުޠުފާއަކީ އޮށެއްފަދަ އެއްޗެކެވެ. އުފަންވާ ކުއްޖާއަކީ ގަހެއްފަދަ އެއްޗެކެވެ. ވުމާއެކު حَرْث (ދަނޑުވެރިކަން) މިތަނުގައި ބޭނުންކުރެވިފައި އެވަނީ مُحْتَرِثُ (ދަނޑު) ގެ މާނާގައެވެ. އެއީ މުބާލަޣާގެ އުޞްލޫބުން އެއްޗެއްގެ ނަން އެތަނަކަށް ކިޔޭ ގޮތަށެވެ. (الصحاح للجوهري (مادة حرت) انظر روائع البيان 1/273, وانظر فتح القدير للشوكاني (دار الكتاب العربي) 2/220)
أَنَّى شِئْتُمْ: ޔައުނީ ތިޔަބައިމީހުން އެދޭ ގޮތަކަށެވެ. ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުން ބޭނުންވާ ގޮތަކަށެވެ. ކުރިމަތިން ވިޔަސް ފުރަގަހުން ވިޔަސް ކޮޅަށް ހުރެގެންވިޔަސް އޮށޯވެ އޮވެގެންވިޔަސް މެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް އަންނަންވާނީ ދަނޑު ހައްދާތަނަށެވެ.
އިބްނު ޢައްބާސް ވިދާޅުވިކަމަށް އަލްއިމާމު ޠަބަރީ ވިދާޅުވިއެވެ. (فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ) އެބަހީ: ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގަޔާއި އަދި ފުރަގަސްފަރާތް ބޭނުންނުކުރާނަމަ، އެކަނބުލޭގެ ގާތަށް ބޭނުންގޮތަކަށް އަންނާށެވެ. (تفسير الطبري 2/469)
وَقَدِّمُوا لأَِنْفُسِكُمْ : ހެޔޮކަންތައްތަކާއި ޞާލިޙް ޢަމަލުތައް ކުރުމުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ނަފްސުތަކަށް އިސްކަންދޭށެވެ. އެއީ އާޚިރަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ގިނަވެ އިތުރުވުމަށްޓަކައެވެ.
وَاتَّقُوا اللَّهَ : ތިޔަބައިމީހުން ﷲ ގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވެ، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ނަހީކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތަކުން އެއްކިބާވާށެވެ.
وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ : ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރި ދަރަޖައާއި ކާމިޔާބާއި ޘަވާބުގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު މުއުމިނުންނަށް ދޭށެވެ.

އިޖުމާލީ މާނަ:
އޭ މުޙައްމަދުގެފާނެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނުންނާ އެއްދާންކުރުމަކީ ޙަލާލުކަމެއްތޯ ނުވަތަ ޙަރާމްކަމެއްތޯ ކަލޭގެފާނާ އެބައިމީހުން ސުވާލުކުރާނެތެވެ. ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. ޙައިޟުގެ ލެއަކީ ހަޑިމުޑުދާރު ލެއެކެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގެ އެކަނބަލުންނާ އެއްދާންކުރުމަކީ، އަނބިފިރިކަމުގެ ގުޅުން ހިންގުމަކީ އެކަނބަލުންނަށާއި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގެއްލުންހުރި ކަމެކެވެ. ފަހެ، ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަނބަލުންނާ އެއްދާންކުރުމުން އެކަހެރިވާށެވެ. އަދި ޙައިޟުގެލޭ ކެނޑި ޠާހިރުވަންދެން އެކަނބަލުންނާ (އެއްދާންކުރުމުގެ ގޮތުން) ގާތްވެސްނުވާށެވެ. ފަހެ، އެކަނބަލުން ހިނައި ޠާހިރުވެއްޖެނަމަ، މާތް ﷲ އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ޙަލާލުކުރެއްވި ތަނަށް ތިޔަބައިމީހުން އަންނާށެވެ. އެތަނަކީ ކުރިމަތިފަރާތެވެ. ދަރީން ލިބި ނަސްލު ދެމިގެންދާ ތަނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެ ޙަރާމްކުރެއްވި ތަނަށް އެބަހީ ފުރަގަސްފަރާތަށް ނާންނާށެވެ. ހަޑިމުޑުދާރު ކަންތައްތަކުންނާއި ފާޙިޟްޢަމަލުތަކުން އެއްކިބާވެ، ތައުބާވާ މީހުންދެކެ، މާތް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެންވާކަން ކަށަވަރެވެ.
މާތް ﷲ ފިރިހެނުންނަށް ހުއްދަކުރައްވާފައިވާ ތަންނޫން އެހެން ތަނަކަށް އައުން ނަހީކުރައްވާ އެކަން ތާކީދު ކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބީންނަކީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަނޑުތަކެވެ. ނަސްލުގެ ގޮވާން ހައްދާތަނެވެ. އެކަނބަލުންގާތަށް ތިޔަބައިމީހުން ހިތްއެދޭ ވައްތަރަށް އަންނާށެވެ! އެހެންކަމަކު، ބޭނުންކުރަންވާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ލިބޭތަނެވެ. އަދި ޞާލިޙް ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ކުރުމުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ނަފްސުތައް އިސްކުރާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކުރާ ކަންތައްތަކުގައި މާތް ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާށެވެ! އަދި ޤިޔާމަތްދުވަހު ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ބައްދަލުވާނެކަން ހަނދުމަކުރާށެވެ! އެދުވަހުގައި އިޙްސާންތެރިވީ މީހުންނަށް އިޙްސާންތެރިކަމުގެ ހެޔޮބަދަލާއި، ނުބައިކޮށް ކަންތައްކޮށްފައިވާ ފާފަވެރިންނަށް އެކަމުގެ ޖަޒާ ހަމައަށް ދެއްވާނެއެވެ. އަދި ސުވަރުގޭގައި ހުރިހާ މާތްކަމާއި ނިޢުމަތާއި މަތިވެރިކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ކަލޭގެފާނު މުއުމިނުންނަށް ދެއްވާށެވެ.

ސަބަބުއްނުޒޫލް:

1 – އަނަސްގެފާނުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ޔަހޫދީންގެ ތެރެއިން އަންހެނަކު ޙައިޟުވެއްޖެނަމަ، އެމީހުން އެކަނބަލުންނާއެކު ކައިބޮއި ނުހަދައެވެ. އަދި ގޭގައި އެކަނބަލުންނާއެކު އެއްތަންވެ އުޅޭކަމުގައިވެސް ނުވެއެވެ. ދެން އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އަޞްޙާބު ބޭކަލުން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ނަބިއްޔާއާ ސުވާލު ދެންނެވުމުން މާތް ﷲ ވަޙީ ބާވައިލެއްވިއެވެ. އެއީ (وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ) މިއާޔަތް ނިމެންދެނެވެ. ދެން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން އެއްދާންކުރުން ފިޔަވައި ހުރިހާ ކަމެއްކުރާށެވެ." ދެން މިކަން ޔަހޫދީންނަށް އެނގުމުން އެމީހުން ބުންޏެވެ. އަހުރެމެންގެ (ދީނުގެ) ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން އެކަމަކާ ތަފާތުކޮށް ނުލައްވާ އެއްވެސްކަމެއް މިކަލޭގެފާނު ދޫކޮށެއްނުލައްވައެވެ. ދެން ޢައްބާދު ބުނު ބަޝަރްއާއި އުސައިދު ބުނު ޙުޟައިރު ދެބޭކަލުން ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން އެ ދެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ޔަހޫދީން މިވެނި އެވެނި ގޮތަށް އެބަ ވާހަކަދައްކައެވެ. ފަހެ (ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި) އެކަނބަލުންނާ އަހަރުމެން އެއްދާން ނުކުރަންވީތޯއެވެ؟ އެހިނދު ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާގެ މޫނުފުޅުގެ ކުލަ ތަޣައްޔަރުވެގެން ދިޔައެވެ. އެދެބޭކަލުންނަށް ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކޯފާވެވަޑައިގެންނެވި ކަމުގައި އަހަރެމެން ހީކުރީމެވެ. ދެން އެދެބޭކަލުން ނުކުމެވަޑައިގެންނެވި ތަނާހެން، ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ނަބިއްޔާގެ އަރިއަހަށް ހަދިޔާގެ ގޮތުގައި ކިރު ގެނެވުނެވެ. ދެން ކީރިތި ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެ ދެބޭކަލުން ހޯއްދަވަން ފޮނުއްވައިގެން އެދެބޭކަލުން ގެންނަވައި އެދެބޭކަލުންނަށް ކިރު ހިއްޕަވަން ދެއްވުމުން، އެދެބޭކަލުން ދެކެ، ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ކޯފާވެވަޑައި ނުގަންނަވާކަމުގައި އެދެބޭކަލުންނަށް އެނގިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. (صحيح مسلم (بشرح النووي) كتاب الحيض 3/203 وانظر أسباب النزول للواحدي ص 34)
2 – އިބްނުލް މުންކަދިރުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ޖާބިރުގެފާނު ވިދާޅުވަނިކޮށް އެކަލޭގެފާނު އެއްސެވިއެވެ. ފިރިމީހާ އަނބިމީހާގެ ފުރަގަހުން އައިސް ކުރިމަތިފަރާތާ ޖިމާޢުވެގެން ލިބޭކުއްޖާވާނީ އަވަރު ކުއްޖެއްކަމުގައި ޔަހޫދީން ބުނާކަމުގައި ވެއެވެ. ދެން މާތް ﷲ މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ. (نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ) (صحيح مسلم كتاب النكاح 10/247)

ދެވަނަ ފަޞްލު: ދެއާޔަތުން ނެގޭ ޙުކުމްތައް
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެކަހެރިވުން ވާޖިބުވާނީ ކޮންކަމަކުންތޯ؟
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެކަހެރިވުން ވާޖިބުވާނީ ކޮންކަމަކުންތޯ އާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފް ވެއެވެ.
1- އަންހެނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑެވެ. މިއީ އިބްނު ޢައްބާސް އާއި ޢުބައިދަތުއްސަލްމާނީގެ ކިބައިން ރިވާ ވެގެންވާގޮތެވެ.
2- އަންހެނާގެ ފޫޅާއި ކަކުލާ ދެމެދެވެ. މިއީ އަބޫ ޙަނީފާ އާއި މާލިކްގެ މަޛްހަބެވެ.
3- ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެތަނެވެ. އެބަހީ : އަންހެނާގެ ފަރުޖެވެ. މިއީ ޝާފިޢީ މަޛްހަބުގައި އިންނަ ގޮތެވެ.

މަޛްހަބްތަކުގެ ދަލީލްތައް
1- ފުރަތަމަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލް
ފުރަތަމަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލަކީ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ ދުރުވުމަށް މާތް ﷲ އަމުރުކުރައްވާފައިވާއިރު، ވަކި ކަމެއް ޚާއްޞަ ކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. ވުމާއެކު އަންހެނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑާ ދުރުވުން ވާޖިބެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވަނީ "فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ" ފަހެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނުންނާ ތިޔަބައި މީހުން ދުރުވާށެވެ." މިއީ މިއާޔަތުގައި ޢާއްމުކޮށް އަންގަވާފައިވާ ޙުކުމެވެ.
އަލްއިމާމުލް ޤުރްޠުބީ ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތާއި ޚިލާފް ޝާއްޛު ބަހެކެވެ. އަދި އެއީ މިއާޔަތުން ޢާއްމުކޮށް ދޭހަވާ މާނަކަމުގައި ވިޔަސް ސުންނަތުން ޘާބިތުވާ ގޮތާ ޚިލާފް ގޮތެކެވެ. (تفسير القرطبي (دار الكتاب العربي) 3/48)
2- ދެވަނަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލު:
އަބޫޙަނީފާ އާއި މާލިކުގެފާނު އަންނަނިވި ޙަދީޘް ދަލީލެއް ކަމުގައި ނަންގަވައެވެ. ޢާއިޝާގެ ފާނުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އަކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޖުނުބުވެރި ޙާލުގައި ތިމަންކަމަނާއާއި ކީރިތި ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އެއްކަންވާރުން ހިނައިވަޑައިގަންނަވަމެވެ. އަދި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އަމުރު ކުރެއްވުމުން ތިމަންކަމަނާ އިޒާރު އަނދެވަޑައިގަންނަވަމެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ތިމަންކަމަނާއާ ގައިގޯޅިވެ ވަޑައިގެން ލޯބިކުރައްވަތެވެ. އެއީ ތިމަންކަމަނާގެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައެވެ." (صحيح البخاري (مع الفتح) دار السلام 1/523)
އަދި މައިމޫނާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ރަސޫލުﷲގެފާނު އަނބިއަނބި ކަނބަލުންގެ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެކަނބަލުންނާ އެކަލޭގެފާނު ގައިގޯޅިވެވަޑައިގެން ލޯބިކުރައްވާ ކަމުގައި ވެއެވެ. (صحيح مسلم (بشرح النووي) 4/196)
3- ތިންވަނަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލު:
ޝާފިޢީ މަޛްހަބްގެ ދަލީލަކީ ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަންނަނިވި ޙަދީޘްފުޅެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން ޖިމާޢުވުން ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ ކަމެއް ކުރާށެވެ!" ((صحيح مسلم (بشرح النووي) 3/203)
މި ޙަދީޘަކީ ސަބަބުއްނުޒޫލްގައި ބަޔާންވެދިޔަ ޙަދީޘެވެ.
ޝާފިޢީ މަޛްހަބްގެ އަނެއްދަލީލަކީ މަސްރޫޤްގެ ކިބައިން ވާރިދުވެފައިވާ ރިވާޔަތެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަންހެންމީހާގެ ޙައިޟު ދުވަސްވަރުގައި ފިރިމީހާއަށް ހުއްދައީ ކޮންކަމެއްތޯ ޢާއިޝަތުގެފާނާ ސުވާލުކުރެއްވީމެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ޖިމާޢުވުން ފިޔަވައި ދެންހުރިހާ ކަމެކެވެ." (تفسير الطبري 2/458)

ރާޖިޙް ގޮތް:
އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ދަލީލުތަކަށް ބަލާއިރު އެންމެ ޞައްޙަކަމަށް ބެލެވެނީ ދެވަނަ މަޛްހަބެވެ. އަބޫ ޙަނީފާއާއި މާލިކުގެ މަޛްހަބެވެ. އަދި އެއީ އިބްނު ޖަރީރުއްޠަބަރީވެސް އިޚްތިޔާރުކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ. ޠަބަރީ ވިދާޅުވިއެވެ. އިސްވެބަޔާންކުރެވުނު ޤައުލު(ބަސް) ތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޞައްޙަކަންބޮޑު ޤައުލަކީ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަނބިމީހާގެ އިޒާރުގެ މަތިން ފިރިމީހާއަށް ހުއްދަކަމަށް ބުނާ ޤައުލެވެ. (تفسير الطبري 2/461) ވަﷲ އަޢްލަމް.

ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެއްދާންކޮށްފި ނަމަ އޭގެ ކައްފާރާއަކީ ކޮބާ؟
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެނާއާ އެއްދާންކުރުމަކީ ޙަރާމްކަމެއްކަމަށް، ޢިލްމުވެރިން އިޖްމާޢުވެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކޮށްފި މީހެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވަނީ ކޮންކަމެއްތޯ ނުވަތަ އޭގެ ކައްފާރާއަކީ ކޮބައިތޯއާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފްވެއެވެ.
1 – ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން (އިމާމު މާލިކްއާއި އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އިމާމު އަބޫ ޙަނީފާ) ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި: އެފަދަކަމެއް ކޮށްފިމީހަކު މާތްﷲ އަށް އިސްތިޣްފާރުކޮށް ތައުބާވާނީއެވެ. ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރުކުރުން ފިޔަވައި އިތުރު އެހެންކަމެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބެއްނޫނެވެ. އެހެނީ އެކަމަކީ އެހެން ފާފަތައް ފަދަ ފާފައެކެވެ. ވުމާއެކު ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރު ކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
2 – އިމާމު އަޙްމަދު ވިދާޅުވާގޮތުގައި އެފަދަ ޢަމަލެއްކޮށްފިމީހަކު، ދީނާރަކުން ނުވަތަ ދީނާރެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައިން ޞަދަޤާތްކުރާނީއެވެ. އޭގެ ދަލީލަކީ އަންނަނިވި ޙަދީޘެވެ. ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އަންހެންމީހާއާ އެއްދާންކުރާ ފިރިހެނާއާ ބެހޭގޮތުން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ކީރިތި ނަބިއްޔާގެ އަރިހުން އިބްނު ޢައްބާސް ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގައިވެއެވެ. ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި ރަސޫލުﷲ ގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "يَتَصَدَّقُ بِدِيْنَارٍ أَو بِنِصْفِ دِيْنَارٍ" މާނައަކީ، "ދީނާރަކުން ނުވަތަ ދީނާރެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައިން ޞަދަޤާތްކުރާނީއެވެ. "(سنن أبي داود – بيت الأفكار ص 53, رقم264 صححه الألباني)"
3 – ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ޙައިޟުގެލޭ އަންނަ ދުވަސްވަރު އެއްދާންކޮށްފި މީހެއްގެ މައްޗަށް ވަނީ އެއްދީނާރުން ޞަދަޤާތްކުރުމެވެ. ޙައިޟުގެލޭ ކެނޑުމަށްފަހު އެއްދާންކޮށްފިނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށްވަނީ ދީނާރެއްގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ޞަދަޤާތްކުރުމެވެ.
އަލްއިމާމުލް ޤުރުޠުބީ ވިދާޅުވިއެވެ. ތައުބާވެ އިސްތިޣްފާރުކުރުން ފިޔަވައި ކައްފާރާއެއް ވާޖިބުނުވާކަމަށް ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ޢިލްމުވެރިންގެ ޙުއްޖަތެއްގެ ގޮތުގައި ވިދާޅުވަނީ އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘާއި އެމާނައިގައިވާ ޙަދީޘްތައް ދަލީލެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެހެނީ އަޞްލަކީ ޒިންމާއިން ބަރީއަވެފައިވުން ކަމުގައި ވާތީއެވެ. (تفسير القرطبي (دار الكتاب) 3/85)

ރާޖިޙު ގޮތް:
މި މަސްއަލާގައި ރާޖިޢުގޮތެއްކަމުގައި ބުރަވެވެނީ ދެވަނަ މަޛްހަބަށެވެ. އެހެނީ ޞަދަޤާތް ކުރުމާބެހޭގޮތުން ވާރިދުވެފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއްކަމަށް އަލްބާނީ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާތީއެވެ. އަދި އެއީ (إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ)(هود114) މިއާޔަތުންވެސް އިރުޝާދު ލިބޭގޮތެވެ.

ޙައިޟުގެ މުއްދަތަކީ ކޮބައި؟ އަދި އޭގެ ގިނަމިނާއި މަދުމިނަކީ ކޮބައި؟
ޙައިޟުގެ މުއްދަތާއި އޭގެ މަދުމިނާއި ގިނަމިނަކީ ކޮބައިކަމާބެހޭ ގޮތުން ފިޤްހު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފްވެއެވެ.
1- އިމާމް އަބޫ ޙަނީފާއާއި އިމާމު އައްޘައުރީ ވިދާޅުވާގޮތުގައި: ޙައިޟުގެ އެންމެ މަދުމިނަކީ 3 ދުވަހެވެ. ގިނަމިނަކީ 10 ދުވަހެވެ.
2- އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އިމާމު އަޙްމަދު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި: ޙައިޟުގެ އެންމެ މަދުމިނަކީ ރެޔަކާއި ދުވާލެވެ. ގިނަމިނަކީ 15ދުވަހެވެ.
3- އިމާމު މާލިކު (ގެ އަރިހުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ގޮތުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ޙައިޟުގެ މަދުމިނާއި ގިނަމިނުގައި، ވަކި މުއްދަތެއް ނެތެވެ. ބަލަން ޖެހޭނީ އަންހެނުންނަށް އާދަކޮށް ދިމާވާ ގޮތަށެވެ.
1- ފުރަތަމަ މަޛްހަބުގެ ދަލީލް
ފުރަތަމަ މަޛްހަބުގެ ދަލީލަކީ: އަންނަނިވި ހަދީޘެވެ. އެޙަދީޘްގައިވަނީ "أقل الخيض ثلاثة أيام وأكثره عشرة أيام"(މިޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ الطبراني އާއި الدارقطني އެވެ. މި ޙަދީޘް ރިވާވެގެންވާ ހުރިހާ މަގެއްވެސް ޟަޢީފުކަމަށް نصب الراية(1/191) ގައި ވެއެވެ. أنظر حاشية الفقه الإسلامي و أدلته, د. وهبه الزحيلي, دار الفكر 1/460) މާނައަކީ: ޙައިޟުގެ އެންމެ މަދުމިނަކީ ތިންދުވަހެވެ. އަދި އެންމެ ގިނަމިނަކީ ދިހަ ދުވަހެވެ.
2- ދެވަނަ މަޛްހަބްގެ ދަލީލް:
ދެވަނަ މަޛްހަބުގެ ދަލީލަކީ އަންނަނިވި ޙަދީޘެވެ. "تمكث أحداهن شطر عمرها لا تصلي" މާނައަކީ: "އެކަނބަލުންގެ ތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ ޢުމުރުގެ ޝަޠުރު އެބަހީ: ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ނަމާދު ނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި އިންނަންޖެހެއެވެ." ޢަރަބިބަހުގައި ޝަޠުރު ބޭނުންކުރަނީ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށެވެ. ވިމާ، މިކަމުން ދަލާލަތުކޮށްދެނީ ޙައިޟުގެ މުއްދަތުގެ ދިގުމިން ފަނަރަދުވަސް ވެދާނެކަމެވެ.(تفسير الرازي (دار الفكر) 3/80 وانظر تفسير القرطبي 3/81)
އަންހެނުންނާ އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނީ ކޮންއިރަކުން
ޢިލްމުވެރިން އިއްތިފާޤުވާގޮތުގައި ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރު ނިމި ޠާހިރުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، އަންހެނުންނާ ގާތްވުމަކީ އެއްދާންކުރުމަކީ ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ޙައިޟުން ޠާހިރުވުމަކީ ކޮބައިކަމާމެދު ޢިލްމުވެރިން އިޚްތިލާފްވެއެވެ.
1 – އިމާމު އަބޫޙަނީފާ ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި: ޙައިޟުން ތާހިރުވުމަކީ ޙައިޟުގެ ލޭކެނޑުމެވެ. ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމުން، ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިންވެސް ފިރިމީހާއަށް އަނބިމީހާއާ އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިންވެސް ފިރިމީހާއަށް އަނބިމީހާއާ އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނެއެވެ. ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނީ ޙައިޟުގެ އެންމެ ދިގު މުއްދަތުކަމުގައިވާ ދިހަ ދުވަހަށްފަހު ލޭ ކެނޑުމުންނެވެ. އެކަމަކު ދިހަ ދުވަހުގެ ކުރިން ލޭ ކެނޑިއްޖެނަމަ ހިނައިގަތުމަށްފަހުގައި ނޫނީ ނުވަތަ ނަމާދު ވަގުތެއް އައުމަށްފަހުގައި ނޫނީ އެއްދާންކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ.
2 – ޖުމްހޫރި ޢިލްމުވެރިން (އިމާމު މާލިކާއި އިމާމު ޝާފިޢީއާއި އިމާމު އަޙްމަދު) ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާ ޠާހިރުވުމަކީ ޖުނުބުން ހިނައިގަންނަފަދައިން ހިނައި ޠާހިރުވުމެވެ. ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑި ހިނައި ޠާހިރުވެއްޖައުމަށް ދަންދެން އެއްދާންކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ.
3 – އިމާމު ޠާއޫސް އާއި އިމާމު މުޖާހިދު ދެކެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި: ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމަށްފަހު، ކުރިމަތިފަރާތް ދޮވެ ނަމާދަށް ވުޟޫކުރާގޮތަށް ވުޟޫކުރުމުން އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވާނެއެވެ. (أحكام القرآن لابن العربي 1/228)

މިމައްސަލާގައި އިޚްތިލާފްވުމުގެ ސަބަބަކީ "وَلاَ تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ" މިއާޔަތުގައި "يَطْهُرْنَ" ތަޝްދީދުއާނުލާ ބޭނުންކުރައްވާ، ދެވަނައަށް "تَطَهَّرْنَ" ތަޝްދީދުއާއެކު ބޭނުންކުރައްވާފައި އޮތުމެވެ.
ޢަރަބިބަހުގައި "طَهْرُ" މިކަލިމަ ބޭނުންކުރެވެނީ އިންސާނާގެ މަސައްކަތަކާ ނުލައި ޠާހިރުވުމަށެވެ. އެއީ ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމެވެ. އަދި "تَطَهَّرْ" މިކަލިމަ ބޭނުންކުރެވެނީ އިންސާނާގެ މަސައްކަތާއެކު ޠާހިރުވުމަށެވެ. އެއީ ފެންވަރާ ޠާހިރުވުމަށެވެ.
އިމާމު އަބޫ ޙަނީފާ ދެކެވަޑައިގަންނަވަނީ: އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު އާޔަތުގައި "يَطْهُرْنَ" އާއި "تَطَهَّرْنَ" މި ދެ ލަފްޒުވެސް ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމަށް ކަމަށެވެ. ފަހެ، ތަޝްދީދުއާއެކު އޮތް ލަފްޒު "تَطَهَّرْنَ" ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ތަޝްދީދާނުލައި އޮތް ލަފްޒު "يَطْهُرْنَ" ގެ މާނާގައިކަމަށެވެ.
ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު އާޔަތުގައި ތަޝްދީދާނުލައި އޮތް ލަފްޒު "يَطْهُرْنَ" ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ތަޝްދީދާއެކު އޮތް ލަފްޒު "تَطَهَّرْنَ" ގެ މާނާގައެވެ. އަދި ޤާރީ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން، ހަމްޒާއާއި އަލްކިސާއީ މި އާޔަތުގެ ދެތަނުގައި يطهّرن ތަޝްދީދާއެކު، ވިދާޅުވެފައިވާ ޤިރާއަތުން ދަލީލު ނަންގަވައެވެ.
އަދި ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާގޮތުގައި: މިއާޔަތުގައި އެއްދާންކުރުން ހުއްދަވުމަށް މާތްﷲ ދެ ޝަރުޠުކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ފުރަތަމަ ޝަރުޠަކީ: ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމެވެ. "حَتَّى يَطْهُرْنَ" ލޭ ކެނޑިއްޖެއުމަށް ދާންދެނެވެ.
ދެވަނަ ޝަރުޠަކީ: ހިނައި ޠާހިރުވުމެވެ. "فَإِذَا تَطَهَّرْنَ" "ފަހެ، ހިނައިޠާހިރު ވެއްޖެނަމަ" އެވެ.
ރާޖިޙު ގޮތް
މިމައްސަލާގައި ރާޖިޙުގޮތަކީ ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތެވެ.
އެހެނީ މިއާޔަތުގައި ފަހުބައި އިތުރު ސަބަބެއް ބަޔާންކުރައްވާފައިވާތީވެސް މެއެވެ. އެއީ "إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ" މާނައަކީ: "ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ ތައުބާވާ މީހުންނާއި ގިނަގިނައިން ޠާހިރުވާ މީހުންދެކެ ލޯބިވެވޮޑިގެންވެއެވެ." މި ޢިބާރާތުގެ ޡާހިރީމާނައިންވެސް ދަލާލަތުކޮށްދެނީ ޠާހިރުވުމުގެ މުރާދަކީ ޙިއްސީގޮތުން ޠާހިރުވުންކަމެވެ. އެއީ ހިނައިޠާހިރުވުމެވެ.
ތަފްސީރު ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން އިމާމު އައްޠަބަރީއާއި އަލްޢައްލާމާ އިބްނުލްޢަރަބީއާއި އިމާމު އައްޝައުކާނީ، ރާޖިޙުކުރައްވާފައިވަނީވެސް މިގޮތެވެ.(تفسير الطبري 2/468, فتح القدير 2/220, أحكام القرآن لابن العربي 1/229)
ޙައިޟުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ޙަރާމްވަނީ ކޮންކޮން ކަންތައްތަކެއް؟
ޖުމްހޫރު ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވާގޮތުގައި ޙައިޟުވެރިޔާގެ މައްޗަށް ނަމާދުކުރުމާއި، ރޯދަހިފުމާއި، ޠަވާފުކުރުމާއި، މިސްކިތަށްވަނުމާއި، މުޞްޙަފުގައި ބީހުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުމާ މިކަންކަން ޙަރާމްވެގެންވެއެވެ.
މާލިކީ މަޛްހަބްގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރާ މީހާ، ޙައިޟުގެ ލޭ ކެނޑުމަށްފަހު ހިނައިގަތުމުގެ ކުރިން ހިތުން ކިޔުން ހުއްދަކުރައްވާފައިވެއެވެ، (الفقه الإسلامي وأدلته 1/469)
ކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރާ މީހުނާއި، ކިޔަވާކުދިން އިމްތިޙާންތަކުގައި ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔެވުމާއި ލިޔުން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ހުއްދަކުރައްވާފައިވެއެވެ.
ނިންމުން
ﷲ ސުބުޙާނަހު ވަތަޢާލާ ފިރިހެނުންގެ ނަސްލު ދެމިގެން ދިޔުމަށްޓަކައި ލައްވާފައިވަނީ އަންހެނުންނެވެ. އަދި ޙައިޟުގެ ޙާލަތާއި، ރޯދައާއި އިޢްތިކާފާއި، އިޙްރާމްއާ މިފަދަ އަޅުކަމުގެ ޙާލަތުތައް ފިޔަވައި، ހުރިހާ ވަޤުތެއްގައިވެސް އަނބިމީހާއާ އެއްދާންކުރުން މާތް ﷲ ވަނީ ހުއްދަކުރައްވާފައެވެ.
ޙައިޟުއަކީ ދަރިމައިވުމުގެ ބިސް ރަޙިމުގެ ތެރެއިން ބޭރަށް ފޮނުވާލާ ދުވަސްވަރެވެ. ގިނަފަހަރަށް ޙައިޟުގެ ލޭ އަންނަ ދުވަސްވަރުގައި ތަދާއި އުނދަގޫތައް އިޙްސާސްކުރަންޖެހެއެވެ. އެއްދާންކުރުމަކީ ދެފަރާތަށް އޭގެ ލައްޒަތު ޙާޞިލްކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ކުރެވޭ ކަމަކަށް ވީ ހިނދު، އަނބިމީހާ ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އިންނާނީ ނަފްސާނީ ގޮތުން އެއްދާންކުރުން އެކަށީގެންވާ ޙާލަތެއްގައެއްނޫނެވެ.
އަދި އެހެނިހެން ލޭތަކާ ތަފާތުގޮތެއްގައި ޙައިޟުގެ ލެއަކީ ނުބައިވަހެއް ހުންނަ އޮލަ ކަޅުރަތްކުލައިގެ ފާސިދު ލެއެކެވެ. އެލެއަކީ އެބެލުމަށް ނަފްސު ނޭދޭ، އިންސާނީ ޠަބީޢަތު ނަފްރަތުކުރާ ލެއެކެވެ. އަނބިމީހާ މިޙާލަތުގައި ވަނިކޮށް އެއްދާންކުރުމަކީ، އަންހެންމީހާއަށާއި ފިރިހެންމީހާއަށްވެސް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމެކެވެ. ވުމާއެކު ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އެކަން ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ ވަރަށް ބަލާޣާތްތެރި ޢިބާރާތަކުންނެވެ. ވަޙީކުރައްވަނީ: قُلْ هُوَ أَذًى އެއީ ގެއްލުންހުރި އެއްޗެކެވެ.
ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމަކީ އެކަމުން އަންހެންމީހާއަށް ބޮޑުގެއްލުމެއް ލިބޭނެކަމެއްކަން މިޒަމާނުގެ ޑޮކްޓަރީ ޢިލްމުންވެސް ޘާބިތުވެއެވެ. އެހެނީ އެއްދާންކުރުމުން ފިރިހެނާގެ ނުޠުފާ، ޙައިޟުގެ ލެއާ އެކުވެ، ރަޙިމުގެ ދޮރުކައިރީގައްޔާއި ޚުދު ރަޙިމުގެ ތެރޭގައިވެސް ޞިއްޙީ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވެއެވެ. ވުމާއެކު ޙައިޟުގެ ދުވަސްވަރުގައި އެއްދާންކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަށް ޑޮކްޓަރުންވެސް ނަޞީޙަތްތެރިވެއެވެ. މީގެ އެތައްސަތޭކަ އަހަރެއްގެ ކުރީން އިސްލާމްދީންވަނީ، އެއީ ގެއްލުންހުރި ޙަރާމްކަމެއްކަމުގައި ބަޔާންކުރައްވައި، އެކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ.

........................................................................
ދަރުމަ މަޖައްލާގެ މާޗް 2009 އަދި އޭޕްރީލް 2009 ގެ ޢަދަދުން ނަގާފައި:

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

މައިވަންތަކަމާއި ވިސްނުންތޫނުކަން

އަލްއަޚް ޢަލީ ސަޢީދު

މައިންވަންތަކަމަކީ އަންހެނުންގެ ވިސްނުން ތޫނުކުރާ ކަމެކެވެ. ބަލިވެއިންނަ ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ގާތުން ކިރުދިނުމުގެ މުއްދަތުގައި މައިމީހާގެ ވިސްނުންތޫނުވެ ބުއްދި އިސްވާން މެދުވެރިވާ ސަބަބަކީ އެކަމުގެ ތެރޭގައި ހަށިގަނޑުގެ ހޯމޯން ތަކަށް އަންނަ ބަދަލެކެވެ. ޠަބީޢީ މި ބަދަލުގެ ސަބަބުން ބުއްދި ގަދަކޮށް އުގެނުން އިތުރުކޮށްދޭ މާއްދާއެއް މައިމީހާގެ ހަށިގަނޑުގައި ނިސްބަތުން އިތުރުވާލެއް މާގިނަކަމުގައި، ވިސްނުން ތޫނުވެ ކޮށިވުމާ ގުޅޭ ދިރާސާތައް ކުރުމުގައި ނަންހިގާފައިވާ ލޮސްއެންޖަލިސްގެ ޖަމްޢިއްޔާއަކުން ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ.

އިންޓަރނެޓްގައި ޝާއިޢު ކޮށްފައިވާ މިނަތީޖާ އެބައިމީހުން ހާމަކޮށްފައިވަނީ، މިކަމާ ގުޅިގެން ޙައިވާނުންނާ އިންސާނުންގެ ނަފްސިއްޔާތު ދެނެގަތުމަށް ކުޅަ ތަޖުރިބާ ތަކަކަށް ފަހުގައެވެ.
އަންހެނުންނާއި އަންހެން ޖިންސުގެ މަޚްލޫޤުންނަކީ ހަށިގަނޑުގައިވާ ހޯމޯންތަކަށް ބަދަލު އައުމުގައި ފިރިހެން ޖިންސަށްވުރެ ސަބަބުތައް ގިނަ ބައެކެވެ. މައްސަރުކަންތަކާއި (ގައިދަލާއިނުން) ބަލިވެ އިނުމުގެ ޙަޤީޤަތާއި، ތަކުރާރުކޮށް ކުރިމަތިލާން ޖެހުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވަނީ އަންހެނުންގެ ސިކުނޑި ތަރައްޤީވެ ވިސްނުން ތޫނުވުމުގެ މާއްދާ ދުވަހުން ދުވަހަށް އިތުރު ވުމެވެ. އަދި މި މާއްދާ ހަށިގަނޑުގައި ރައްކާކޮށް އެއިން ތަޞައްރަފް (ބޭނުން ހިފުމުގެ) ކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން މުޅި އުމުރަށް އެބައިމީހުންނަށް ލިބިދިނުމެވެ. މިހުނަރަކީ ދަރިމައިވުން އިތުރުވީވަރަކަށް އަށަގަތުންވެސް އިތުރު ހުނަރެއް ކަމަށް މި ދިރާސާ ހާމަކުރެއެވެ.
ދަރިމައިވުމުގެ ޙަޔާތް ނުފަށައި ތިބޭ އަންހެނުންގައި ޢާއްމުކޮށް ހަރުލާފައިވާ ސިފަތަކުގެ ތެރެއިން ކަންކަމާ ހާސްވެ ތެޅިފޮޅިގަތުމާއި، ތުއިގޮތް ދެއްކުން ބަލިވެއިންނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ދެރަކޮށްލައި އެފަދަ ޝުޢޫރުތަކުގެ ރައްދު ޢަމަލެއްގެ ގޮތުން ވިސްނުންތެރިކަމާއެކު އެ ދިމާވާ ކަމަކާއި މުޤާބަލާ ކުރުމާއި، ހަރުދަނާ ޝަޚްޞިއްޔަތަކާ އެކު އިސްތިޤްބާލު ކުރުމަށް އަންހެނުންގެ ނަފްސު ތައްޔާރުވާކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ހާމަކުރައްވައެވެ. އަދި ކުދިކުދި ކަންތަކާ ރުޅިމޫނު ދެއްކުމުގެ އާދަ އަންހެނާ ބަލިވެއިންނަ ދުވަހުން ފެށިގެން މުޅިންހެން ކެނޑިގެން ދާކަމަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވިފައި ވެއެވެ. ސަބަބަކީ ބަލިވެއިނުމާ ގުޅޭ ބަދަލުތަކުން ސިކުޑިއަށް ޒިންމާދާރު މަޚްލޫޤެއްގެ އިޙުސާސް ވެރިކުރުވާތީއެވެ. އަދި ހަމައެހެން ފުރާނައެއް ސަލާމަތުން ގަރުބަ ގަތުމުގެ ސިއްރާއި އަންހެންވަންތަކަން ގުޅި ލާމެހިފައިވާތީއެވެ.
އެއީ ޤަބޫލު ކުރެވޭ ވާހަކައެކެވެ. ޙަޔާތެއް ރައްކާތެރި ކޮށް ސަލާމަތް ކުރުމަކީ މިއަދުވެސް އިންސާނުންގެ އެންމެ އިސް މައުޟޫޢުއެވެ. ޞިއްޙީ ގޮތުން ފޯރުވައިދެވޭ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބެލިޔަސް، އިޖްތިމާޢީ ގޮތުން ދެވޭ އަމާން ކަމަށް ބެލިޔަސް ނުވަތަ އަތުވެދާނޭ ނުރައްކަލަކުން ދިފާޢު ކުރުމަށް ބެލިޔަސް ތަރައްޤީ އިންސަނުންގެ ވިސްނުން އެންމެ ފުރަތަމަވެސް ހުއްޓޭނީ ރައްކާތެރި ކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ތަދުބީރުތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
ޙަޔާތެއްގެ ރައްކާތެރިކަން ފެށެނީ ގަރުބަގަންނަ މަރުޙަލާއިންނެވެ. އެ މަރުޙަލާ ބަލިވެއިނުމާއި ކިރު ދިނުމުގެ ދުވަސްތައް ކަޑައްތުކުރުމަށް ފަހު ނޫނީ ނުމެނިމޭމެއެވެ. މާބަނޑުން ފެށިގެން ކިރު ތުނބުން ވީއްލެންދެން އިންސާނީ ޙަޔާތެއްގެ ސައްތައިން އޮނަސައްތަ ޙިއްސާކޮށް ބަރޯސާ ވަނީ މައިމީހާއަށެވެ. އެފަދަ ޒިންމާދާރު އަންހެނެއްގެ ވިސްނުން ހާސްހާސް މަޚްލޫޤުންނާއި ނުބައްދަލު ވާން ޖެހޭނެ ކަމަށް ބުއްދި ޤަބޫލު ކުރެއެވެ.

........................................................

= މިލޔުން ނަގާފައިވަނީ ދަރުމަ މަޖައްލާގެ 2002 ނޮވެމްބަރ މަހުގެ ޢަދަދުން =

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ކުޑަކުދިންނާއި ނުރައްޓެހި ދުނިޔެއެއް: ޢާއިލާ އާއި އަޚުލާޤިއްޔަތާއި ދެކޮޅަށް ކުރާ ހަނގުރާމަ...

ޑރ މަޢުރޫފް ޙުސައިން

"ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖްތަމަޢުން އެމުޖުތަމަޢުގެ އެޖެންޑާ އާއިގެން ކުރިޔަށްދަނީ ޙީލަތުގެ ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. ހުތުރުކަންތަކަށް ރީތިނަންތައް ދީގެންނެވެ. ޒަޔަނިސްޓުންނާއި އެމެރިކާގެ ބާރުގެދަށުގައިވާ އެމުޖުތަމަޢު އެތަނުގެ އެޖެންޑާއާއިގެން ވަދެ ޤައުމުތަކުގެ ސިޔާދަތުވަނީ ނައްތާލައިފައެވެ. ބޯވައިގެ ފައިތައް ފަދައިން ޙަރަކާތްތެރިވާ ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ގުނަވަންތައް ކަމުގައިވާ އެހީދޭ ޖަމާޢަތްތަކުން ޤައުމުތައްވަނީ އަޅުވެތި ކޮށްފައެވެ."

ޢާއިލާ އާއި އަޚްލާޤިއްޔަތާއި ދެކޮޅަށް ފަށައިގެން އުޅޭ ހަނގުރާމައިގެ ބައެއްގެ ގޮތުން 11 މެއި 2002 ގައި ބައިނަލް އަޤްވާމީ މުޖްތަމަޢުން ޤަރާރެއް ފާސް ކުރިއެވެ. ޢާއިލާ އާއި، އަންހެނުންނާއި އަދި އަޚުލާޤިއްޔަތާއި ދެކޮޅު މި ޤަރާރަށް ދީފައިވާ ނަމަކީ "ކުޑަކުދިންނާއި ރައްޓެހި ދުނިޔެއެއް އުފެއްދުން" މިއެވެ. މިލަފްޒުތަކުގެ ތެރޭގައި "ނު" މިއަކުރު ހިމަނައިލުމުން މިޤަރާރަށް ދޭން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ނަން ލިބުނީއެވެ. އާދެ! ކުޑަކުދިންނާއި ނުރައްޓެހި ދުނިޔެއެއް އުފެއްދުމެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި މިފަދަ ދުނިޔެއެއް އުފެއްދުމަށްޓަކައި ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުން މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަތާ ލައްކަ ދުވަސް ވެއްޖެއެވެ. ނަމަވެސް މިމަޝްރޫޢުގައި ފޯރި ހިފާފައި ވަނީ ވޭތުވެދިޔަ ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. އެންމެފަހުން މި އެކަށައެޅި ޕްލޭންގައި އަންނަނިވި ނުގުތާތަށް ފާހަގަ ކޮށްލެވެއެވެ.

(1) "ޢާއިލާ" އޭ މި ކިޔޭ ގުޅުމުގެ ބިންގާ މުގުރައިލުން:
މިޤަރާރުގައި އެތައްފަހަރަކު ތަކުރާރު ކޮށްފައިވާ ގޮތުން "ތަފާތު މުޖުތަމަޢު ތަކުގައި ޢާއިލާ އޭ ކިޔެނީ އެކިއެކި ވައްތަރުގެ ގުޅުމަށްކަން ހަނދާން ކުރަން ޖެހެއެވެ." މި އިޝާރާތްކުރާ އެއްޗެއްގެ މިސާލަކީ ޔޫރަޕުގެ ބައެއް ޤައުމުތަކުގައި އެއްޖިންސްގެ ދެމީހުން "ކައިވެނި ކުރުން" (!) ހުއްދައެވެ. މިގޮތުން "އިނދެގެން" އުޅޭ ދެއަންހެނުންނަކީ ނުވަތަ ދެފިރިހެނުންނަކީ ވެސް ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ "ޢާއިލާ" އެކެވެ!

(2) މައިންބަފައިންގެ ކިޔަމަނުން ދަރީން ނެރުން:
މިކަން ޙާސިލް ކުރަނީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުން އެކުދީންނަށް އަލަށް ދިން "ޙައްޤު" ތައް ކުދަކުދިންނަށް ހަނދާން ކޮށްދީގެންނެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުން އެބުނަނީއެވެ. "ފުރާވަރުގެ ކުދިންނާއި، އެނޫން ކުޑަކުދިންނަށް އެކުދިންގެ ޚިޔާލުތައް ފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން އޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ." ތަރުޖަމާ: މައިންބަފައިން ނުވަތަ އެދުރުންނާއި ދިމާލަށް ހިތަށްއެރި އެއްޗެއް ބުނެލުމުގެ މިނިވަންކަން އޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ.

(3) މައިންބަފައިންގެ ރޯލާއި ކުޑަކުދިން
އައު ޤަރާރުގައިވާ އަންނަނިވި ޢިބާރާތްތަކާއިމެދު ވިސްނަވާ ލައްވާށެވެ. "ފުރާވަރުގެ ކުދިންނަށް އެކުދިންގެ ޖިންސީ ކަންތައްތަކާއި އެކަންތަކުން ނިކުންނަ ސިއްޙީ މައްސަލަތަކާއި ބެހޭ މަޢުލޫމާތާއި ކައުންސިލިންގް އާއީ އެހެނިހެން ޚިދުމަތްތައް ސްކޫލްގައާއި ސްކޫލުން ބޭރުގައި ލިބެން ހުންނަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ކުޑަކުދިންގެ ޖިންސީ ކަންތައްތަކާއި ބެހޭ ނިންމުންތައް އެކުދިން އަމިއްލައަށް ނިންމުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ހޯދައި ދިނުމަށްޓަކައެވެ." ބައިނަލްޢަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ޤަވާޢިދުގައި މިބުނާގޮތުން ނިންމުންތައް ނިންމާނީ ކުދިން އަމިއްލައަށެވެ. މައިންބަފައިންގެ ރޯލަކީ އެނިންމުންތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމެވެ.

އަދިވެސް ވިދާޅުވެލައްވާށެވެ! "ފުރާވަރުގެ އަންހެންކުދިންނަށް އެކުދިން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ދަރިމައިވުމާއި ބެހޭ ޞިއްޙީ ޚިދުމަތާއި (ތަރުޖަމާ: އެބޯޝަން ނުވަތަ ދަރިވައްޓާލުން) އެހެނިހެން ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތައް ޔުނިވަރސިޓީ ތަކުގައި ލިބެން ހުންނަން ޖެހޭނެއެވެ." އިތުރުތަފްޞީލެއް ބޭނުންފުޅުތޯއެވެ؟

(4) ދީނުގެ ދައުރު ނައްތާލުން
ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ތަރުބިއްޔަތުގައި ދީނަށް އެއްވެސް ރޯލެއް ނުވެއެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުން ބޭނުންވަނީ އެތަނުގެ "ޝަރީޢަތަށް" ދުނިޔެ ބޯލެނބުމަށެވެ.

(5) އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންގެ ކިބައިގައިވާ ޠަބީޢީ ތަފާތުތައް ނައްތާލައި "ހަމަހަމަ" ކުރުން
ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުން ލޯބިކުރަނީ "އެއްޖިންސެއްގެ" ދުނިޔެއަކަށެވެ.

(6) އަޚުލާޤިއްޔަތުން ސަލާމަތްވެފައިވާ ބައިވެސް ނައްތާލުމާއި، ޖިންސީ "ތަޢުލީމު" ކުރިއަރުވައި، ބަދުއަޚުލާޤީ ޢަމަލުތަކަށް މަގުފަހިކޮށް ދިނުމާއި އެބޯޝަން ޢާންމުކުރުން. އާދެ ކޮންޑަމްގެ ޙަޟާރަތެއް ބިނާކުރުމެވެ.
ޙަޤީޤަތުގައިވެސް މިއީ ޝައިޠާނީ ރޭވުންތަކެކެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ދިހަވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުން "އަންހެނުންނާއި"، "ފަޤީރުކަމާއި"، "އާބާދީ އާއި"، "ތަރައްޤީ އާއި"، "ޞިއްޙަތާއި" މިފަދަ އެތައް ކަންތަކަކާއި މެދު ފާސްކޮށްފައިވާ ޤަރާރުތަކުގެ ދެފޮޅުވަތް ދޭތެރޭގައިވަނީ ވަރުގަދަ އެޖެންޑާއެކެވެ.

މިހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ ހަމަބުއްދީގެ އަހުލުވެރިން ކޮބައިތޯއެވެ؟ އެމީހުންތިބީ ނިދާފައިތޯއެވެ؟ ދުނިޔޭގެ މުސްލިމުން ކޮބައިތޯއެވެ؟ ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި މިއަދުގެ ދުނިޔޭގައި ފެތުރިފައިމިވާ ޖަހާލަތާއި، އަނިޔާއާއި ބަދުއަޚުލާޤިއްޔަތުން އިންސާނިއްޔަތު ސަލާމަތް ކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ މަސްއޫލިއްޔަތު ބޮލުގައި އަޅަން ޖެހިފައިވާ ބަޔަކީ މުސްލިމުންނެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންގެ ހިލަމެއްވެސް ނެތެވެ.

ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖްތަމަޢުން އެމުޖުތަމަޢުގެ އެޖެންޑާ އާއިގެން ކުރިޔަށްދަނީ ޙީލަތުގެ ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. ހުތުރުކަންތަކަށް ރީތިނަންތައް ދީގެންނެވެ. ޒަޔަނިސްޓުންނާއި އެމެރިކާގެ ބާރުގެދަށުގައިވާ އެމުޖުތަމަޢު އެތަނުގެ އެޖެންޑާއާއިގެން ވަދެ ޤައުމުތަކުގެ ސިޔާދަތުވަނީ ނައްތާލައިފައެވެ. ބޯވައިގެ ފައިތައް ފަދައިން ޙަރަކާތްތެރިވާ ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ގުނަވަންތައް ކަމުގައިވާ އެހީދޭ ޖަމާޢަތްތަކުން ޤައުމުތައްވަނީ އަޅުވެތި ކޮށްފައެވެ. އެހީދެނީ ވަކިކަންތަކެއް ޝަރުޠުކޮށްފައެވެ. މިހިސާބުން ފުއްދާލީކީ ނޫނެވެ. މައިންބަފައިންނާއި ދަރީންގެ ދެމެދަށްވެސް ވަންނަނީއެވެ.

ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ "ޙައްޤު" ތަކުގެ މަޝްރޫޢުގެ ޙަޤީޤަތާއިމެދު މުސްލިމުން ހޭއަރަން ވެއްޖެއެވެ. އިސްލާމީ ލިޔުންތެރިންނާއި، ދީނީ ޢިލްމުވެރިންނާއި، ވެރިންނާއި އަދި އާންމުންވެސް މިކަންތަކާއިމެދު ވިސްނާން ވެއްޖެއެވެ. އެހެނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުރިމަތީގައިވަނީ ދެއިޚްތިޔާރެކެވެ. އެހެންނާ ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ "ޝަރީޢަތެވެ." ނުވަތަ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތެވެ. ﷲ ގެ މަގެވެ. ނުވަތަ ޝައިޠާނާގެ މަގެވެ.

މި މަޒުމޫނު ބިނާކުރެވިފައި ވަނީ އިސްލާމީ މުފައްކިރެއް ކަމުގައިވާ ޚާލިދު ބޭގް ލިޔުއްވާފައިވާ މަޒުމޫނެއްގެ މައްޗަށެވެ.

.................................................................

= މި މަޒްމޫންނަގާފައިވަނީ ދަރުމަ މަޖައްލާގެ ޖުލައި 2004 ޢަދަދުންނެވެ =

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ފިރިމީހާއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތައް

އަލްއަޚް ޢަބްދުލްމާނިޢު ޙުސައިން

ކައިވެންޏަކީ ފިރިހެނެކާއި އަންހެނަކާ ދެމީހުންކުރެ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެކަކު އަނެކެއްގެ ކިބައިން އަރާމާއި ހިތްހަމަޖެހުން ލިބި، އެއްދާން ކުރުން ހުއްދަ ކޮށްދޭ ޝަރުޢީ ޢަޤުދެވެ.

މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ:

وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلَّا تَعُولُوا

މާނައީ: "އަންހެނުންގެ ތެރެއިން ތިޔަބއިމީހުން ހިތްރުހޭ ބަޔަކާއި ކައިވެނި ކުރާށެވެ." އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލަހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘް ފުޅެއްގެ މަނައިގައި ވެއެވެ. "އޭ ޒުވާނުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ކުރެ ކައިވެނީގެ ހުރިހާ ކަމަކަށް ކުޅަދާނަވެގެންވާ މީހަކު، ފަހެ ކައިވެނި ކުރާ ހުށިކަމެވެ! ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން މީހަކާއި އިނުމީ، ލޮލަށް ރައްކާތެރިކަން ބޮޑުވެފައި، ޖިންސީ ގުނަވަނައްވެސް އެންމެ ރައްކާތެރިކަން ބޮޑުގޮތެވެ. އަދި މިހަކާ އިނުމަށް ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެން ނުވާމީހާގެ މައްޗަށް އޮތީ ރޯދަހިފުމެވެ. ފަހެ ހަމަ ކަށަވަރުން އެއީ އޭނާ ނުބައި ކަންތަކުން ދުރު ކުރާނޭ އައްޑަނައެކެވެ."

ކައިވެނި ކުރުމަކީ އިސްލަމްދީނުގައި ބައެއްޙާލަތްތަކުގައި ވާޖިބު ކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ކައިވެނި ކުރުމަކީ މަސްތަޙައްބު ކަމެކެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރައް އެއީ މުބާހެކެވެ. ނަމަވެސް ބައެއް ޙާލަތް ތަކުގައި ކައިވެނި ކުރުމަކީ ޙަރާމް، އަދި މަކުރޫހަކަމަކަށް ބަދަލުވެގެން ދާވެސް ކަމެކެވެ.

ކައިވެންޏަކީ ދިރިއުޅުމަށް އެޅޭ އެންމެ މުޙިއްމު ބިންގަލެވެ. އެހެންކަމުން އެބިންގާ ސީދާކޮށް އެޅުމަކީ މުޙިއްމުކަމެކެވެ. ކައިވެންޏެއްގެ ބޭނުމަކީ ޢާއިލައެއް އުފައްދާ ހެއުލަފާ ދަރިންތަކެއް ތަރުބިއްޔަތު ކުރުމެވެ. ކައިވެންޏެއްގެ މަޤުޞަދަކީ ދެމަފިރިން އެކަކު އަނެކެއްގެ ޒިންމާތަކަށް ރައްކާތެރިވެ އުފާވެރި ހަމަޖެހޭ ޢާއިލައެއް އުފެއްދުމެވެ. އިންސާނީ ދަރިފަސްކޮޅު ހެޔޮ ގޮތުގައި އިތުރުވެ ދެމިއޮތުމަށް ޝަރުޢު ކުރައްވާފައިވާ މަގަކީ ކައިވެންޏެވެ. އެމަގުން ޢާއިލާތައް އުފެދި ޤަބީލާތަކާއި ޢާއިލާތަކުގެ ގުޅުން އެކުލެވި ބަދަހިވެއެވެ.

އިސްލާމަދީނުގައި ކައިވެނި ޝަރުޢު ކުރައްވާފައިވަނީ ވަރަށް ބޮޑު މަތިވެރި ޙިކުމަތް ތަކަކަށްޓަކައެވެ. އެގޮތުން ޖިންސީ އެދުން އެންމެ ރައްކާތެރި ރިވެތި ގޮތުގައި ފުއްދުމަށް މަގުދެއްކުމާއި، އިންސާނީ ނަޞްލު ރައްކާތެރިކުރުމާއި، ބަފާވަންތަކަމާއި މައިވަންތަކަމުގެ އިޙްސާސަށްޓަކައާއި، ކައިވެނި ކުރުމުން އިންސާނާގެ ފިކުރިއްޔާތައް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް އިންސާނާ ދީލާލުމަށާއި، ގޭތެރޭގެ ކަންކަން ފުރިހަމަ އުޞޫލަކުން ތަރުތީބު ކުރުންފަދަ ޙިކްމަތްތަކަކަށްޓަކައެވެ.

ކައިވެނީގެ މަޤުޞަދުތައް ޙާޞިލްކުރުމަށްޓަކައި ދެމަފިރިން ސަމާލުކަންދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއް ހުރެއެވެ. އެގޮތުން ކައިވެންޏެއް ކުރުމުގެ ކުރިންނާއި، ފަހުން ވިސްނަންޖެހޭ ނުގުތާތަކެއް ހުރެއެވެ. ކައިވެނި ކުރުމަށްފަހު ދެމަފިރިން ކުރެ އެކަކު އަނެކަކަށް، ޙައްޤުތަކަކާއި ޒިންމާތަކެއް ކަނޑައެޅިގެންދެއެވެ. ދެމަފިރިން، އެކެއް އަނެކެއްގެ ޙައްޤުތައް ހެޔޮ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް ޒިންމާތައް ފުރިހަމައަށް އަދާކުރުމަކީ ކައިވެންޏެއްގެ ފޮނިމީރުކަން ލިބުމަށް ވަރަށް މުޙިއްމު ކަމެކެވެ.

ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތައް

ފިރމީހާއާއި އަނބިމީހާއަކީ ދުނިޔޭގެ ޙަޔާތް ދެމީހުން އެކިއެކީގައި ވޭތުކުރަން ދިމާވެފައިވާ ދެމީހުންނެވެ. އެދެމެދުގައި ހުންނަންޖެހޭ އެކުވެރިކަމާއި، ލޯބިވެރިކަމާއި، އިޚްލާޞްތެރިކަމާއި، ގާތްކަމާއި، ސިއްރު، އެހެނިހެން ދޭދޭ މީހުންގެ ދެމެދުގައި ހުންނަންވާ މިބާވަތުގެ ކަންކަމާއި ވަރަށް ތަފާތެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ހުންނަ ޙައްޤުތައްހުރީ ދެމީހުން ކުރެ ކޮންމެ މީހަކު އަނެކަކުގެ މައްޗަށް އަދާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ ތަފާތު ޙައްޤުތަކާއި އަދި ދެމީހުން އެކުވާ ޙައްޤު ތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

މާތްﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މިދެންނެވި ޙައްޤުތައް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބަޔާން ކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލަހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘް ފުޅުތަކުންވެސް މިދެންނެވުނު ޙައްޤުތައް ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާން ކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ. މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ:

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآَخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

މާނައީ: "ހެޔޮކަމުގެ ތެރެއިން ފިރިހެނުންނަށް އަންހެނުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތައް ފަދަ ޙައްޤުތައް ފިރިހެނުންގެ ފަރާތުން އަންހެނުންނަށްވެސް ވެއެވެ. އަދި އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް (އެބަހީ އެކަނބަލުންނަށް ވުރެ މާތް އިތުރު) ދަރަޖައެއް ފިރިހެނުންނަށް ވެއެވެ."

ކީރިތި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލަހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘް ފުޅެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. "ދަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައި މީހުންނަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބީން އަދާ ކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބީންނަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ."

މިދެންނެވި އާޔަތުންނައި ޙަދީޘްފުޅުން އެނގެނީ އަންނަނިވި ގޮތްތަކަށް ޙައްޤުތައް ބަހާލެވޭ ކަމެވެ. އެއީ ދެމަފިރިން ބައިވެރިވާ ޙައްޤުތަކާއި، ފިރިމީހާއަށް ޚާއްޞަ ޙައްޤުތަކާއި އަދި އަނބިމީހާއަށް ޚާއްޞަ ޙައްޤުތަކެވެ. މިގޮތުން ދެމަފިރިން ބައިވެރިވާ ޙައްޤުތަކަށާއި، ފިރިމީހާއަށް ޚާއްޞަ ޙައްޤުތަކަށް ވަކިވަކިން ތަފްޞީލުކޮށް ބަލާލާނަމެވެ.

ދެމަފިރިން ބައިވެރިވާ ޙައްޤުތައް
ދެމަފިރިން އެކަކު އަނެކަކަށް އެއްވަރަށް ޙިއްސާވެގެން އަދާކުރަން ޖެހޭ ޙައްޤުތަކުގައި ދެފަރާތުގެ ޙައްޤުތައް އެއްވަރަކަށް ޝާމިލުވެއެވެ. އެޙައްޤުތަކަކީ އަނބިމީހާގެ ފަރާތުން ފިރިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތަކެކެވެ. އަދި އެޙައްޤުތަކަކީ ފިރިމީހާގެ ފަރާތުން އަނބިމީހާއަށްވެސް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން ދެފަރާތްބައިވެރިވާ ޙައްޤުތައް ބަޔާންކޮށްލާނަމެވެ.

އަމާނަތްތެރިވުން
ދެމަފިރިން ކުރެ ކޮންމެމީހަކީ އަނެއްމީހާއަށް އަމާނާތްތެރިއަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. ކިތަންމެ ބޮޑުކަމެއްގައިވިޔަސް އަދި ކިތަންމެ ކުޑަކަމެއްގައި ވިޔަސް އެކަކު އަނެކަކަށް ޚިޔާނާތްތެރިވުން ޖާއިޒުވެގެން ނުވެއެވެ. ދެމަފިރިން މެދުގައި ނުވަތަ އެއިން އެކެއްގެ ކިބައިގައި ޚިޔާނާތްތެރިކަމެއް އުފެދިއްޖެނަމަ އެދެމީހުންގެ އޮމާން އަދި ހިތްފަސޭހަ ދިރިއުޅުން މުޅިން ބަރުބާދު ވެދާނެއެވެ.

ލޯބިވެރިކަމާއި ރަޙުމް ބެހެއްޓުން
ދެމަފިރިންކުރެ މީހަކު އެކަކު އަނެކަކަށް އޯގާތެރިވެ ރަޙުމް ކުރުމީ ދެމީހުން ކުރެ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބު ކަމެކެވެ. މާތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ:

وَمِنْ آَيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآَيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ

މާނައީ: "ތިޔަބައި މީހުން ހިތްހަމަޖައްސައި ހިތަށް އިޠްމިއުނާންކަން ލިބިގަތުމަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ނަފްސުތަކުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަނބީން ލައްވާފައިވާކަމީ އެކަނލާންގެ ޤުދުރަތްތެރިކަމާއި އެކައުވަންތަކަމުގެ ޢަލާމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ވާކަމެކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ދެމެދުގައި ލޯބިވެރިކަމާއި ރަޙުމް އެކަނލާންގެ ލެއްވެވި އެވެ."

އިތުބާރުކުރުން
ދެމަފިރިން ކޮންމެމީހަކު އަނެއްމީހާއަށް އިތުބާރު ކުރަންޖެހޭނެއެވެ. އަދި ދެމީހުން ކުރެ އެކަކުވެސް އަނެއްމީހާގެ ގާތުގައި ތިމާގެ އިތުބާރު ގެއްލޭފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރުން ހެޔޮނުވާވެއެވެ. މިދެންނެވި އިތުބާރު ކަނޑާލަންވާނީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ދިމާވުމުންނެވެ. ދީނީ އަދި ދުނިޔެވީ ކަމެއްގައި ތިމާގެ ހިތްނުރުހޭ ކަމެއް ދިމާވުމަކީ އިތުބާރު ކަނޑައިގެން ވާނެ ކަމެއްނޫނެވެ. މިސާލަކަށް ފިރިމީހާ އެހެން އަންހެނަކާއި އިންނަން ޤަޞްދުކޮށް އެކަމަށް ކުރިމަތިލުމަކީ، ރުޅިއައިސް ފިރިމީހާގެ ކިބައިން އިތުބާރުކަނޑައިލައިގެން ވާނެ ކަމެއްނޫނެވެ.

މުޢާމަލާތް ރަނގަޅުކުރުން
ދެމަފިރިން ކުރެ ކޮންމެމީހަކުވެސް އަނެއްމީހާގެ ނިސްބަތުގައި ތިމާކުރަންޖެހޭ ކަންތައް ރަނގަޅުކުރުމީ އިސްލާމްދީން ވާޖިބުކުރާ ކަމެކެވެ. އެއީ ފިރިމީހާ އަނބިމީހައަށް އަދާކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންތައްތައް ރަނގަޅު ގޮތުގައި ތިމާ އަމިއްލަކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކޮށްދިނުމެވެ. އަދި އަނބިމީހަވެސް ފިރިމީހާއަށްޓަކައި ތިމަކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް ރަނގަޅު ގޮތުގައި ކޮށްދިނުމެވެ.އިސްދެންނެވުނު ޙައްޤުތަކަކީ ދެފަރާތުން ދެފަރާތައް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތަކެކެވެ. އެގޮތުން އެޙައްޤުތަކުގައި ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކެވެސް ވާނޭތީ އެޙައްޤުތައް ފާހަކުރުމަށް ބަޔާން ކޮށްލީއެވެ.

ފިރމީހާއަށް ޚާއްޞަ ޙައްޤުތައް
ފިރިމީހާއަށް ޤަދަރުކޮށް އިޙްތިރާމްކުރުން
ފިރިމީހާއީ އަނބިމީހަގެ ކުރިމަތީގައި ވަރަށް ޢިއްޒަތްތެރި ޤަދަރުހުރި މީހަކުކަމުގައި އެކަނބަލުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. އެއީ އެކި ރޮނގު ރޮނގުން ފިރިމީހަގެ ފަރާތުން އަނބިމީހާއަށް ލިބޭ ގިނަގުނަ ހެޔޮކަންތައް ތަކަށްޓަކައެވެ. މަތްﷲ ވަޙީ ކުރައްވަނީ:

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ

މާނައީ: "ފިރިހެނުންނަކީ އަންހެނުން އިސްލާމްދީނުގެ ތެދުމަގަށް ސީދާކޮށް ބަރާބަރުކުރާ މީހުންނެވެ."

އަންހެނުންގެ ނިސްބަތުން ފިރިހެނުންގެ ޤަދަރު ބޮޑުކަމާއި އަދި މާތްކަން ބަޔާންކުރައްވައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅެއްގެމާނައިގައިވެއެވެ. "އެއްވެސް މީހަކު މީހަކަށް ސަޖިދަ ކުރާން ތިމަންކަލޭގެފާނު އަމުރު ކުރައްވާނެނަމަ އަނބީން އެކަނބަލުންގެ ފިރިންނަށް ސަޖިދަކުރާން އެންގެވީމުހެވެ. އެއީ ފިރިހެނުންނަށްޓަކައި އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ލައްވާފައިވާ ގިނަގުނަ ޙައްޤުގެ ސަބަބުންނެވެ." އަދިވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރެވިއެވެ. " ފިރިމީހާ (ތަނަކަށްގޮސް) ހާޟިރުވެހުއްޓައި އޭނާގެ ހުއްދަނެތި އަނބިމީހާ ސުންނަތް ރޯދަ ނުހިފާހުށިކަމެވެ."

މިފަދަ އާޔަތްތަކުންނާއި ޙަދީޘްފުޅުތަކުން ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުގައި އަނބިމީ ޤަދަރުކޮށް އިޙްތިރާމްކުރުން އިސްލާމްދީނުގައި ލައްވާފައިވާ ދަރަޖަ ހާމަވެއެވެ.

ވީމާ ފިރިންނަކީ އަނބިން އިސްލާޙުކޮށް އެމީހުންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓައި ސަހަރޯވެރިވާ އަދި އެކަނބަލުންގެ ވެރިންނަށް ވީހިނދު، ފިރިންނަށް އެކަނބަލުން ޤަދަރުކޮށް އިޙްތިރާމްކުރުމީ ދީނާއި ދުނިޔޭގެ ފަރާތުން އެކަނބަލުންނަށް ވާޖިބުކުރާކަމެކެވެ.

ފިރިމީހާއަށް ކިޔަމަންވުން
އަނބިމީހާގެ މައްޗަށް ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރޭގައި ފިރިމީހާ ކަމަކަށް ޢަމުރުކުރާ ހިނދު ނުވަތަ ކަމަކަށް އެދޭ ހިނދު އެކަމެއް ކިޔަމަންތެރިކަމާއެކު އަދާކުރުމުގައި، އެއީ ﷲއަށް އުރެދުންނުވާ ކަމެއް ނަމަ އެކަމަކަށް ކިޔަމަންވުން ހިމެނެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވި ބަސްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "ފިރިމީހާ އޭނާގެ އަންހެނުންނަށް ކަމަކަށް ގޮވާލާ ހިނދު، އެކަމަނާ އައުން ހުއްޓެވެ. އަދި އޭރު ބަދިގޭގައި އުނދުންދޮށުގައި ވީނަމަވެސް ވެހެވެ"

މާތްﷲއަށް އުރެދެވޭ ކަމަކަށް ފިރިމީހާ އަމުރުކޮށްފިނަމަ އެކަމަށް ކިޔަމަންވުމެއް ނުވެއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "ތިމާ ހެއްދެވި މަތިވެރި ﷲއަށް އުރެދެވޭނެ އެއްވެސް ކަމެއްގައި، އެއްވެސް މަޚްލޫޤަކަށް ކިޔަމަންވުމެއް ނެތެވެ."

ފިރިމީހާއަށް އަނބިމީހާ ކިޔަމަންވުމަށް ޢަމުރުކުރުމުން އެކަމަށް އެކަނބަލުން ކިޔަމަން ނުވެއްޖެނަމަ އެކަނބަލުންނަށް ނުހަނުބޮޑު ޢަޛާބާއި ދެރަކަން ހުރިކަން ރަސޫލާގެ އަންނަނިވި ޙަދީޘްފުޅުން އެނގެއެވެ. "ފިރިމީހާގެ ގާތަށް ނިދަން އައުމަށް އަނބިމީހާގެ ކިބައިން ފިރިމީހާ އެދުމަށްފަހު އަނބިމީހާ ނައިސް އޮވެއްޖެނަމަ، އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ފިރިމީހާ ރުޅިއައިސްގެން އޮވެ ނިދައިފިނަމަ، ފަތިސްވަންދެން މަލާއިކަތްބޭކަލުން އެއަންހެނަކަށް ލަޢްނަތް ލެއްވުންއެދި ދުޢާކުރާނެއެވެ." މިގޮތުން އަނބިމީހާ ފިރިމީހާއަށް ކިޔަމަންވުން އެއީ، އަނބިމީހާގެ ފަރާތުން ފިރިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ.

ފިރިމީހާގެ ތަކެއްޗަށް ރައްކާތެރިވުން
ފިރިމީހާގެ ގެއާއި އޭނާގެ ދަރިންނާއި އަދި އޭނާގެ މުދާ ރައްކާތެރިކޮށް ބަލަހައްޓައި ހެދުމަކީ އަނބިމީހާގެ ފަރާތުން ފިރިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. ކީރިތިރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "އަނބިމީހާ އެއީ، އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ގޭގެ އަހުލުވެރިންނާއި، އަދި ފިރިމީހާގެ ދަރިންގެ ކަންތައްތައް ބަލަހައްޓާ ވެރިއެކެވެ. އެމީހުންގެ ކަންތަކާއިމެދު އެކަނބުލޭގެ އާއި ސުވާލު ކުރެވޭނެއެވެ."

ގޭތެރެއަށް ފިރިމީހާ ނުރުހޭ މީހުން ނުވެއްދުމާއި އަދި އޭނާގެ ތައްމަތީގައި ފިރިމީހާ ނުރުހޭ މީހަކު ނުބޭންދުމާއި، މިކަންކަމަކީވެސް އަނބިމީހާގެ ވާޖިބެކެވެ. ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "ކަލޭމެންނަށްޓަކައި، އަނބިން އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރޭގައި ކަލޭމެން ނުރުހޭ މީހުން ކަލޭމެންގެ ތަންމަތީގައި ނުބޭތިއްބުމާއި އަދި ކަލޭމެން ނުރުހޭ މީހުން ކަލޭމެންގެ ގެތަކަށް ނުވެއްދުންވެސްވެއެވެ."

ފިރިމީހާއަށް ޝުކުރުކުރުން
ފިރިމީހާ ކޮށްދޭކަންކަމަށް ޝުކުރުކުރުމީ އަނބިމީހާގެ ވާޖިބެކެވެ. އޮޅުމެއްނެތި އެނގޭގޮތުގައި ފިރިމީހާ ވަރަށްގިނަ ތަފާތު ރޮނގުރޮނގުން އަނބިމީހާއަށް ހެޔޮފޯރުވައިދީ އެހީތައްވަމުންދެއެވެ. ކެއުންބުއިމުގެ ކަންތަކާއި، ފޭރާންލުމާއި، ނިދާތަނާއި، އަދި ބަލިވީމާ ބޭސްކޮށްދިނުމާއި އަދި މީގެއިތުރަށް އަނބިމީހާ އުފާވެ ހިތްހަމަޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ކޮށްދިނުމުގެ ވެރިއަކީ ފިރިމީހާއެވެ.

ފިރިންގެ ހެޔޮކަމަށް ޝުކުރުނުކުރާ އަނބިންނަށްހުރި ނުރައްކާ، ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވާ އަންނަނިވި ޙަދީޘްފުޅުން އެނގެއެވެ. މިޙަދީޘަކީ ވަރަށްދިގު ޙަދީޘެއްކަމުން މިތަނުގައި މިގެންނަނީ މިޙަދީޘްގެ އެއްބައިގެ މާނައެވެ. "އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު ނަރަކަ ދެކެވަޑައިގަތީމެވެ. އެވަރުގެ ނުރައްކާ ބިރުވެރި މަންޒިލެއް ދުވަހަކުވެސް ދެކެވަޑައިނުގަންނަވަމުއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަތީ ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިންކުރެ ގިނައީ އަންހެނުންކަމުގައެވެ. ދެން އަޞްޙާބު ބޭކަލުން ދެންނެވިއެވެ. އޭ ރަސޫލާއެވެ. އެއީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އެކަނބަލުން ކާފަރުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެންވެސް އެކަލޭގެފާނާ ސުވާލުވެވުނެވެ. އެކަނބަލުން ﷲ އަށް ކާފަރުވީތޯއެވެ. ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެކަނބަލުން ފިރިންނަށާއި، އަދި އެމީހުންގެ އިޙްސާނަށް ކާފަރުވަނީއެވެ. ފަހެ ކަލޭމެންކުރެ މީހަކު އެއިން އަންހެނަކަށް މުޅި އުމުރުގައި ހެޔޮކޮށް ހިތައި، އިޙްސާންތެރިވެފައި ވިޔަސް ފިރިމީހާގެ ކިބައިން ނުރުހޭ އެންމެ ކަމެއް ފެނިއްޖިއްޔާ ބުނާނެއެވެ. ކަލޭގެ ކިބައިން ދުވަހަކު ހެޔޮކަމެއް ނުފެނެއެވެ."

ފިރިމީހާގެ އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުން
ތިމާގެ ފިރިމީހާގެ އަބުރު ރައްކާތެރިކޮށް އެކަމުގެ މައްޗަށް ފަރުވާތެރިވެ، އޭނާއަށް ޝަރަފްވެރިކަން ހޯދައިދިނުމީވެސް އަނބިމީހާގެ ފަރާތުން ފިރިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. އަނބިމީހާއީ ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ފިރިމީހާގެ ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓާ އޭނާގެ ސިއްރުވެރިޔާއެވެ. މާތް ވަޙީކުރައްވަނީ:

فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ...

މާނައީ: "ފަހެ ޞާލިހު އަންހެނުންނަކީ މަތިވެރި މާތްﷲ އަށާއި، އަދި ތިމާގެ ފިރިމީހާއަށް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤުތައް އަދާކޮށް، ކިޔަމަންތެރިވާ އަންހެނުންނެވެ. އަދި ފިރިމީހާ ނެތްވަގުތުގައިވެސް އޭނާގެ ހުރިހާ ކަމަކާއިމެދު ރައްކާތެރިވެގަންނަ މީހާއެވެ."

ފިރިމީހާއަށްޓަކައި އަނބިމީހާ ރައްކާތެރިވެގަންނަންޖެހޭ އެންމެ މުޙިއްމުކަމަކީ ފިރިމީހާގެ އަބުރަށް ރައްކާތެރިވެ، އޭނާގެ ސިއްރުތައް ވަންހަނާކުރުމެވެ. ފިރިމީހާގެ ކިބައިގައި ޢައިބެއް ހުރިނަމަވެސް އެޢައިބެއް އިޞްލާޙުކުރުމާއެކު، ސިއްރުކޮށްހެދުމަކީ އަނބިމީހާގެ ވާޖިބެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "ޞާލިޙް ރަނގަޅު އަންބަކުވިއްޔާ ފިރިމީހާ އެކަނބުލޭގެއަށް ބަލައިފިނަމަ، އޭނާގެ ރިވެތިކަމާ އަޚްލާޤު ރަނގަޅުކަމުން ފިރިމީހާ އުފާވާނެއެވެ. އަދި އެކަނބުލޭގެއަށް ޢަމުރުކޮށްފިއްޔާ ފިރިމީހާއަށް ކިޔަމަންވާނެއެވެ. އަދި ފިރިމީހާ އެކަނބުލޭގެ ކިބައިން ޣައިބުވެއްޖިއްޔާ ފިރިމީހާގެ ކަންތައް ރައްކާތެރިކޮށްދޭނެއެވެ."

އެހެންކަމުން ފިރިމީހާގެ އަބުރާއި އޭނާގެ ސިއްރުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދީ އެކަންކަމަށް އަމާނާތްތެރިވުމީ އަނބިމީހާގެ ފަރާތުން ފިރިމީހާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެކެވެ.

އަދަބުދިނުމުގެ ޙައްޤު
ހެޔޮކަންތައް ކުރުމަށް ފިރިމީހާ ކޮށްފައިވާ ޢަމުރަށް އަނބިމީހާ ނުކިޔަމަންތެރިވާނަމަ ފިރިމީހާއަށް އެއަންހެނާއަށް ޢަދަބުދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ. އެއީ އެކަނބަލުން ނުކިޔަމަންތެރިވެއްޖެނަމަ އެކަނބަލުންނާއި އެއްދާންކުރުން ދޫކޮށްލައިގެން، އެކަނބަލުންނަށް ޢަދަބުދިނުމާއި، އެކަނބަލުންގެ ގައިގައި ޖަހައިގެން ޢަދަބުދިނުމަށް މާތްﷲ ޢަމުރު ކުރައްވާފައި ވުމުންނެވެ. އަދި ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެ ނަމަ، އެފަދަ ޢަދަބުދިނުން ހުއްޓާލުންވެސް ވާޖިބުވާނެއެވެ. އެއީ އަންނަނިވި އާޔަތުގައިވާ ފަދައިންނެވެ.

فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا

މާނައީ: "ފަހެ އެކަނބަލުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެނަމަ އެހެންގޮތެއް އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް ހޯދާށެވެ. އެބަހީ އަދަބުދިނުންފަދަ މަގެއް ޚިޔާރު ނުކުރާށެވެ."

ޙައިޟް ނިފާސްކަމުންނާއި ޖުނުބުގެ ހިނައިގަތުން
ޝާފިޢީ މަޛުހަބާއި، ޙަނަފީ މަޛުހަބުގައިވާގޮތުން މިފަދަ ހިނެއުމުން ހިނައިގަތުމަށް ފިރމީހާ، އަނބިމީހާއަށް މަޖުބޫރުކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި އަނބިމީހާއަކީ ޛިންމީއެއް ކަމުގައިވިޔަސް ފިރިމީހާއަށް މަޖުބޫރުކުރެވޭހުއްޓެވެ.

އަނބިމީހާ ގޮވައިގެން ދަތުރުކުރުން
އަނބިމީހާގެ ރަން ފުރިހަމައަށް އަދާކުރުމަށްފަހު ދަތުރު އަމާންކަމުގައިވަނީ ނަމަ، އެބަހީ އަނބިމީހާއަށް ރައްކާތެރިކަމުގައިވަނީ ނަމަ، ފިރމީހާއަށް އަނބިމީހާ ގޮވައިގެން ދަތުރުކުރެވިދާނެއެވެ.

ޖިންސީ އަރާމު
ފިރިމީހާ އަނބިމީހާގެ ކިބައިން ޖިންސީ އަރާމެއް ނުވަތަ އެފަދަ ހިތްހަމަޖެހުމެއް ބޭނުންވާ ކޮންމެ ވަޤުތެއްގައި އޭނާއަށް އެކަންތައް ކޮށްދިނުމާއި ހިތްހަމަޖައްސައިދިނުމަކީ އަނބިމީހާގެ މައްޗަށް ވާޖިބެކެވެ. ފިރިމީހާގެ ހިތްހަމަޖެއްސުމާއި އަރާމުދިނުމަށް އަނބިމީހާ ތައްޔާރުވެ ހުންނަންޖެހޭ ފަދައިން ފިރިމީހާވެސް އަނބިމީހާ އެދިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި އޭނާގެ ހިތްހަމަޖައްސައިދީ، ބޭނުންވާ ކަންތައް ކޮށްދިނުމަކީ ފިރިމީހާގެވެސް ވާޖިބެކެވެ.

ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމުގެ މުޙިންމުކަން
އިބުނު ކަޘީރު ވިދާޅުވިއެވެ. "ފިރިމީހާއީ އަނބިމީހާގެ ޙަވާލުދާރެވެ. (ޤައްޔިމް) އެބަހީ، އަނބިމީހާގެ މައްޗަށް ބާރު ލިބިގެންވާ މީހާއެވެ. އަނބިމީހާގެ ވެރިއަކީ ފިރިމީހާއެވެ. އަނބިމީހާގެމައްޗަށް ހުރިހާ ޢަމުރު މަޢްރޫފެއް ހިންގާނީ ފިރިމީހާއެވެ. އެހެނީ އަނބިމީހާ ތެދުމަގުން ކަސިޔާރުވާހިނދު އޭނާ މަގަށް އަޅުވާ މީހަކީ ފިރިމީހާއެވެ."

ޢަބުދުއްރަޙްމާނުއް ސަޢްދީ ވިދާޅުވިއެވެ. "އަންހެނުންނަށް ނުލިބޭ ޚާއްޞަ ސިފަތަކެއް ފިރިހެނުންނަށް ﷲ ދެއްވާފައިވެއެވެ. އެއީ ހެޔޮވިސްނުމާއި ޙިކުމަތްތެރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި ނަފްސުގެމައްޗަށް ގަދަވެގަތުމުގެ ބާރާއި ކުރިއަރަދިޔުމުގެ ކުޅަދާނަކަމެވެ. ހަމަ އެފަދައިން އެބައިމީހުންގެ އަނބިންނަށް ޚަރަދު ކުރުމަކީވެސް ފިރިހެނުންނަށް ޚާއްޞަކަމެކެވެ. ޙަޤީގަތުގައިވެސް ފިރިހެނުންނަކީ، ގިނަގޮތްގޮތައް އެބައިމީހުންގެ މުދާ ހޭދާކުރާބައެކެވެ. ފިރިމީހާއަކީ އަނބިމީހާގެ އެންމެހައި ކަންތައްތައް ބަލަހައްޓައި އޭނާގެ ވެރިމީހާ، އަދި އޭނާގެ ސާހިބު މީހާއެވެ. އަދި އަނބިމީހާއަކީ ފިރިމީހާގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައިވާ މީހެކެވެ. އެހެން ޢިބާރާތަކުން ދަންނަވާނަމަ، އަނބިމީހާއަކީ ފިރިމީހާގެ ޤައިދުގައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހެކެވެ. އެހެންކަމުން ފިރިމީހާގެ ޒިންމާއަކީ އޭނާއާއި ﷲ ބެލުމަށް ޙަވާލުކުރައްވާފައިވާ މީހުންނަށް ރަނގަޅަށް އަޅާލައި އޯގާތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމެވެ. އަދި އަނބިމީހާގެ ޒިންމާއަކީ އޭނާ ހައްދަވައި ބޮޑުކުރެއްވި ކަލާނގެއަށް ފުރިހަމަގޮތުގައި ބޯލަނބައި ކިޔަމަންގަތުމެވެ. އަދި އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ކިޔަމަންގަތުމެވެ."

އަލްޤާސިމީ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. ފިރިމީހާއަކީ އޭނާގެ އަނބިމީހާގެ ބެލެހެއްޓުންތެރި ޙާވާލާދާރެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ އުޅުމާއި، އަޚްލާޤު އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ޒިންމާއާއި، ހެޔޮކަންތައްތަކަށް ޢަމުރުކުރުމާއި، މުންކަރާތްތައް ނަހީކުރުމުގެ މަސްޢޫލިއްޔަތު ޙަވާލުވެފައިވާ މީހާއެވެ."

އަލްޙާފިޒް އިބްނު ޙަޖަރު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. "ފިރިމީހާގެ މައްޗަށް އަނބިމީހާއަށްވާ ޙައްޤުތަކަކީ އޭނާކުރާ ސުންނަތް އަޅުކަމަށްވުރެ އިސްވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އެހެނީ ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމަކީ އަނބިމީހާގެމައްޗަށް ފަރުޟެކެވެ. ފަހެ އެކަމަކީ ސުންނަތުގެ މައްޗަށް ފަރުޟެއް އިސްވެގެންވާފަދައިން އޮތްކަމެކެވެ."

އިސްވެ މިދެންނެވުނު ޢިލްމުވެރިންގެ ވާހަކަތަކުން ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމަކީ އަނބިމީހާއަށް ކިހާމުހިންމު ކަމެއްކަން އެނގި ހާމަވެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ.

بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ

މާނައީ: " އަންހެނާގެ މައްޗަށް ފިރިހެނުންނަށް މާތްﷲ ދެއްވި މަތިވެރިކަމެއްގެ ސަބަބުންނެވެ." އަދިވެސް މާތްﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ.

وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ

މާނައީ: "އަދި އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް ފިރިހެނުންނަށް ދަރަޖައެއް ލިބިގެންވެއެވެ."

ކީރިތި ރަސޫލާގެ އަންނަނިވި ޙަދީޘްފުޅުތަކުންވެސް ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމުގެ މުޙިންމުކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ. ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވި ބަސްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "އެއްވެސް އިންސާނަކު އަނެއް އިންސާނަކަށް ސަޖިދަ ކުރުމަކީ ހުއްދަވެގެންވާ ކަމެއްނޫނެވެ. އަދި އެއްވެސް މީހަކަށް ސަޖިދަކުރުމަށް އަމުރުކުރައްވާނޭނަމަ، އަނބިމީހާ އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ސަޖިދަ ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވީމުހެވެ. އެހެނީ ފިރިމީހާއަށް އަނބިމީހާގެ ގާތުގައި އެހާބޮޑު މަތިވެރިކަމެއް ލިބިގެންވެއެވެ. އެފަރާތެއްގެ ބާރުގެ ދަށުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ނަފްސުވާފަރާތް ގަންދެއްވައި ވިދާޅުވަމެވެ. ފަހެ އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ފައިތިލައިން ފެށިގެން ބޮލުގެ މެދާ ޖެހެންދެން ޒަޚަމްވެ އެތަނުގައި ހެދިފަވާ ފާރުގަނޑުން ދޮސް އޮހޮރި އޮހޮރި ހުރިކަމުގައިވީ ހިނދު އޭނާގެ އަނބިމީހާ އައިސް އެހުރިހާ އެއްޗެއް ދޫލައިގެން ބުއިކަމުގައިވިޔަސް ދެންވެސް، އަނބިމީހާ އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ޙައްޤު އަދާކުރިކަމުގައި ނުވެއެވެ."

އަބޫހުރައިރާ ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "އަނބިމީހާއަށް (ސުންނަތް) ރޯދަހިފުން ފިރިމީހާގެ ހާޟިރުގައި ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. އެއީ ފިރިމީހާ އެކަމަށް އަމުރު ނުދޭހާ ހިނދެއްގައެވެ. އަދި ފިރިމީހާގެ ހުއްދައާއި ނުލައި އަނބިމީހާ ކުރާ ޞަދަޤާތުގެ ސަވާބުގެ، ދެބައިކުޅައެއްބައި ލިބޭހުށީ އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށެވެ."

މުޢާޒުބުން ޖަބަލް ރަޟިޔަﷲ އަރިހުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "އަންހެނަކަށް އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަށް އެނގޭކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާ ފިރިމީހާއަށް ހެނދުނާއި، ރޭގަނޑުގެ ކެއުން ތައްޔާރުކޮށް ކައި އަވަދި ވެއްޖައުމަށް ދާންދެން ތަނެއްގައި ނުއިށީންނާނެއެވެ."

ވީމާ އިސްވެދިޔަ އާޔަތްތަކާއި ޙަދީޘްފުޅުތަކުންނާއި، ޢިލްމުވެރިންގެ ވާހަކަފުޅުތަކުން އަނބިމީހާ ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިވުމުގެ މުޙިންމުކަން އެނގިގެންދެއެވެ.

ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް އިހާނެތިކޮށް ހިތުމާއި، ފިރިމީހާއަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމުގެ ނުބައިކަން
ރަސޫލާގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "އެބައެއްގެ ކަންފަތައްވުރެ މައްޗަށް އެބައިމީހުންކުރާ އަޅުކަންތައް އުފުލިގެން ނުދާނެ ތިންމީހަކުވެއެވެ. ފުރަތަމަ މީހަކީ: ސާހިބު މީހާގެ ކައިރިން ފިލައިގެން ގޮސްފައިވާ އަޅު އެނބުރި އަތުވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ. ދެވަނަ މީހަކީ : އޭނާގެ ފިރިމީހާ ރުޅިއައިސްފައިވާ ޙާލު އެރޭ ވޭތުކުރި މީހާއެވެ. (އެރުޅި އަކީ ޝަރުޢީގޮތުން ފިރިމީހާއަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމުގެ ސަބަބުން ފިރިމީހާ އޭނާ ދެކެ އައި ރުޅިއެކެވެ.) ތިންވަނަ މީހާއަކީ : އެމީހަކާއި މެދު މީސްތަކުން ނުރުހޭ ހިނދު ޖަމާޢަތުގައި އިމާމުވެ ނަމާދުކުރާ މީހާއެވެ." ވީމާ އަނބިމީހާ އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ގާތަށް ރުޅިއަތުވެދާނެ އެންމެހާ ކަންކަމުން ދުރުހެލިވެ، ފިރިމީހާއަށް ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންތެރިވެ، ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަކަށް ޒިންމާދާރު ވުމަކީ ކޮންމެހެންވެސް ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

ފިރިމިހާއަށް ޝުކުރުވެރިނުވާ އަންހެނުންގެ ވާހަކަ ކީރތި ރަސޫލާ އަންނަނިވި ފަދައިން ބަޔާންކުރައްވާފައިވެއެވެ. "އެމީހެއްގެ ފިރިމީހާއަށް ޝުކުރުވެރިނުވާ އަންހެނާއަށް މާތްﷲ ބައްލަވައިވޮޑިގެން ނުވެއެވެ. އަދި އެކަމަކީ އޭނާގެ ފިރިމީހާ ނުލައި ނުކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ."

ފިރިމީހާ ބޭނުންވާ ވަގުތަކު ފިރިމީހާ ގާތަށް ތަންމައްޗަށް އައުމަށް އިންކާރުކުރާ އަނބިންގެ ނުބައިކަންވެސް ރަސޫލާ ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ. އަބޫހުރުއިރާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައިވެއެވެ. "ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ނަފުސް އެފަރާތެއްގެ އަތްޕުޅުގައިވާ ﷲ ގަންދެއްވައި ވިދާޅުވަމަވެ. އެއްވެސް ފިރިހެނަކު އޭނާގެ އަނބިމީހާއަށް ތަންމައްޗަށް އައުމަށް ގޮވާލާހިނދު އެކަމަށް އިންކާރުކުރާ އަންހެނާއަށް އޭނާގެ ފިރިމީހާ ރުހިއްޖައުމަށް ދާންދެން ކީރިތި ﷲ ކޯފާވެވޮޑިގެންވެއެވެ." އަދިވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "ފިރިމީހާގެ އެދުމާއި ދެކޮޅު ހަދައިގެންހުރެ ރޭގަނޑު ހޭދަކޮށްފިނަމަ އެމީހަކު އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ގާތައް އެނބުރި އަތުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން މަލާއިކަތުން އެމީހަކަށް ލަޢްނަތް ލެއްވުން އެދި ދުޢާކުރާނެތެވެ."

އަންހެނަކަށް ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "ހަމަކަށަވަރުން އޭނާއަކީ (ކަލޭގެ ފިރިމީހާއަކީ) ކަލޭގެ ސުވަރުގެއެވެ. އަދި ކަލޭގެ ނަރަކައެވެ."

އެހެނީ ގަދަފަދަވަންތަ މަތިވެރިﷲއަށް ކިޔަމަންތެރިވެ، އޭނާގެ ފިރިމީހާގެ ޙައްޤުތަށް ފުރިހަމަކޮށްދީ އޭނާއަށް އިޚްލާސްތެރި ކަމާއެކު ބޯލަނބައިފިނަމަ، ދެން އޭނާގެ ފިރިމީހާއަކީ އޭނާގެ ސުވަރުގެއެވެ. އެބަހީ، އެފަދަ އަންހެނާ ސުވަރުގެއަށް ވަދެވުމުގެ ސަބަބަކީ އޭނާގެ ފިރިމީހާއެވެ. ހަމައެފަދައިން އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމުގެ އަންހެނާ ނަރަކައަށް ވަދެވުމުގެ ސަބަބަކަށް ފިރިމީހާވެދެއެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ އަޅުގަނޑުމެނަކީ ހެޔޮބަސް އަހާ ހެޔޮބަސް ޤަބޫލުކުރާބައެއްގެ ގޮތުގައި މާތްﷲ މިންވަރު ކުރެއްވުމެވެ. އާމީން!

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

ރޯގާއަކީ ކޮބާ؟

ޑރ. އިބްރާހީމް ޝިހާމް

ރޯގާ އަކީ ނޭވާ ލުމާބެހޭ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. ގިނަފަހަރު ރޯގާގެ ސަބަބެއްކަމުގައި ވަނީ ނޭވާލުމާބެހޭ ނިޒާމަށް ވައިރަސް އޭކިޔޭ ބާވަތުގެ ޖަރާސީމު ވަނުމެވެ. އިންސާނުންނަށް ޖެހޭބަލިތަކުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި އެއީ ރޯގާ އެވެ. ރޯގާ ޖައްސާވައިރަސް ތަކުގެތެރޭގައި 200 އަށްވުރެ ގިނަ ވައިރަސް ހިމެނެއެވެ.

ރޯގާގެ ޖަރާސީމު އަރަނީ އަނގައިންނާއި ނޭފަތުން ނިކުންނަ ކުދި ކުޅުތިކިތަކުގެ ޒަރިއްޔާއިންނާއި ގައިންގަޔަށް (ގިނައިން އަތުގައި އުނގުޅިފައިހުންނަ ޖަރާސީމުގެ އަސަރުން) ނުވަތަ ޖަރާސީމު އުނގުޅިފައިވާ ގޭތެރޭގެ އެއްޗެއް،ހިފާގެންގުޅޭއެއްޗެއް ނުވަތަ ކުޅޭއެއްޗަކުންނެވެ. ގިނަ މީހުނަށް ހީވެފަ އޮންނަގޮތާއި ޙިލާފަށް ފިނީގައިއުޅުމަކުން ނުވަތަ ވަރުބަލިވެގެންވަކި ރޯގާޖެހޭލެއް އަވަސްވާކަމަކަށް ދިރާސާތަކަކުން ނުދައްކައެވެ. ނަމަވެސް ހަށިގަނޑަށް ބާރުކުރާއެކި އެކި ކަންކަމާއި ގުޅިގެން ރޯގާ ޖެހުން ގާތްވެއެވެ.

ރޯގާ ޖެހުމުގެ އަލާމާތްތަށް
ނޭފަތް ބެދުން، ފެން އައުން، ނޭފަތަށް އުނދަގޫ ވުން
ކިނބިހި އެޅުން
ކަރުގަ ރިއްސުން، ކެއްސުން
ހުން އައުން، ބޮލުގަ ރިއްސުން

ރޯގާގެ ފަރުވާ
ރޯގާ ޖައްސާ ޖަރާސީމަށް އަސަރުކޮށްގެން ރޯގާރަނގަޅުކުރުވާ އެއްވެސް ބޭހެއް އަދި ހޯދިފައެއްނުވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ހާލެއްގައި ހަމައެކަނި ރޯގާ ޖެހިފައިވާ މީހަކަށް އެންޓިބައޮޓިކްސް ބޭނުން ކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. "ވަރަށް ބޮޑަށް" ރޯގާ ޖެހިފައިވިޔަސް އެއަކުން އެއްވެސް ފައިދާއެއް ނުކުރާނެއެވެ. ގިނަފަހަރު އެއްވެސް ބޭހެއް ނުކުރިއަސް ރޯގާ ރަނގަޅުވެގެން އާދެއެވެ. ރޯގާ ގެ ބޭސް ކަމުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާބޭސް ތަކަކީ އޭގައި އެކުލެވޭ އުނދަގޫތައް (މިސާލަކަށް ކިނބިހި އެޅުން، ނޭފަތުން ފެން އައުމާއި ބެދުން ) މަޑުކޮށް ލުއިކޮށްދޭ ބޭހެވެ. އަދި މިފަދަ ބޭސް ބޭނުންކުރުމުން ފުދޭނެއެވެ. އަދި ބެކްޓީރިއާއެއްގެ އަސަރު ހަށިގަނޑުންފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި ބޭސް ކުރާފަރާތުން އެންޓިބައޮޓިކްސް ވެސް ދީފާނެއެވެ. އަދި ގައިގަ ރިހުމާއި، ބޮލުގަ ރިހުން ނުވަތަ ހުން ހުރިނަމަ އެކަމަށް ބޭސް ބޭނުން ކުރެވިދާނެއެވެ.

ޑޮކްޓަރަށް ދައްކަންދާނީ ކޮންއިރަކުން؟
އަވަހަށް ނޭވާލެވޭނަމަ ނުވަތަ ނޭވާލާން އުނދަގޫ ނަމަ
ހުން އައިސް 3 ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުވެއްޖެނަމަ
ނޭފަތުން ފެންއައުން 2 ހަފްތާ އަށްވުރެ އިތުރު ވެއްޖެ ނަމަ
ކަންފަތުގައި ރިއްސާނަމަ
ވަރަށް ބޮޑަށް ހީކަރުވާ ތުރުތުރު އަޅާނަމަ
ވަރަށްގަދައަށް ބޮލުގަ ރިއްސާ ނުވަތަ ކަނދުރާ ހަރަކާތް ކުރުމަށް އުނދަގޫވާނަމަ
ކަންފަތުގައި ރިއްސާނަމަ ނުވަތަ ލޮލުގައި މަޑުލައިފިނަމަ
ކަރުގައި ރިއްސާތާ 48 ގަޑިއިރަށްވުރެ އިތުރު ވެއްޖެނަމަ

މިއިން ހާލަތެއް ކުރިމަތިވެއްޖެ ނަމަ ޑޮކްޓަރެއްގެ އިރުޝާދު ހޯދުން މުހިންމެވެ.

*******************************

ރާއްޖެއިސްލާމް އިން ނަގާފައިވާ ލިޔުމެއް

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

އިސްލާމްދީނުގައި މައިންބަފައިންނަށް ދެވިފައިވާ ޤަދަރު

އަލްއަޚް މުޙައްމަދު ޝަމްޢޫނު

"ސުބުޙާނަﷲ... ކޮންފަދަ މިޘާލެއްތޯއެވެ! މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ގިނަމީހުން، މައިންބަފައިންގެ ހިތުގައި ނުޖައްސާދުވަހަކަށް އިރުއަރައި ނުއޮއްސެއެވެ. اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ . ދެތިންސަތޭކަ ރުފިޔާ މައިންބަފައިންނަށް ދެވުނީމާ، އެދެމީހުންގެ ޙައްޤު އަދާކުރެވިއްޖެޔޭ އަޅުގަނޑުމެންގެތެރެއިން ގިނަމީހުންނަށް ހީވާކަހަލައެވެ"

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِيْ أَمَرَنَا بِبِرِّ الْأُمَّهَاتِ، وَجَعَلَنَا مِنْ خَيْرِ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ، وَصَلَّى اللَّهُ وَسَلَّمَ عَلَى مَنْ خَتَمَ اللَّهُ بِهِ الرِّسَالَاتِ وَعَلَى آلِهِ وَأَصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الْحِسَابِ، أَمَّا بَعْد:-
އެއްދުވަހަކު، ސަލަފުންގެ މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިއެއްކަމުގައިވާ ޙައިވާ ބިން ޝުރައިޙު ދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވައިދެއްވުމަށްޓަކާ މިސްކިތުގައި ހުންނަވަނިކޮށް މަންމަ ގޮވާލެއްވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. "ދަރިފުޅާ، ކުކުޅުތަކަށް ކާންދޭން އާދޭ!" އަޅުގަނޑުމެންނަމަ މިފަދަ ޙާލަތެއްގައި ކަންތައް ކުރާނީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ ދަރިވަރުންނަށް ކިޔަވާދެއްވުމަށްޓަކާ މިސްކިތުގައި ހުންނަވަނިކޮށް މަންމަ މިގޮވާލައްވަނީ އާދައިގެ ކުޑަކުޑަ ކަމަކުއެވެ. ކުކުޅުތަކަށް ކާންދޭން ދިއުމަށެވެ. އާދެ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން މަދު މީހަކު ފިޔަވައި، އެހެން ހުރިހާ އެންމެން ކަހަލަގޮތަކަށް އެވަގުތު މަންމައަށް ޖަވާބުދޭނީ 'ފަހުން އެބަދަމެވެ' ނުވަތަ 'އިރުކޮޅަކުން އެބަދަމެވެ' މިފަދަ ގޮތަކަށްކަމާމެދު ޝައްކެއްނެތެވެ. އެކަމަކު ސަލަފުންގެ މިމަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިޔާ ކަންތައް ކުރެއްވީ އެހެންނެއްނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަސްވެލެއްވީ މަންމަގެ ގޮވާލެއްވުމަށް އިޖާބަ ދެއްވުމަށެވެ. ކީއްވެތޯއެވެ؟ މަންމައަކީ ކިހާވަރެއްގެ ފަރާތެއްކަން އެކަލޭގެފާނަށް އެނގިލައްވާތީއެވެ. ދީނުގައި މަންމައަށް ދެވިފައިވާ ޤަދަރު އެނގިލައްވާތީއެވެ.

އާދެ! اللهގެ ފޮތަށާއި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ގޮތަށް(އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތަށް) ބަލައިފި މީހަކަށް، އިސްލާމްދީނުގައި މައިންބަފައިންނަށް ދެވިފައިވާ ޤަދަރު އެނގޭނެއެވެ. اللهތަޢާލާ އެއިލާހު ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް އަޅުކަންނުކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވުމަށްފަހު، ދެން އަމުރުކުރެއްވީ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށްހިތުމަށެވެ. އެއިލާހު ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا * وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا (الإسراء 24,23) "އެއިލާހަށް މެނުވީ އަޅުކަންނުކުޅައުމަށާއި މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށްހިތުމަށް ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިއިލާހު ކަނޑައަޅުއްވައި އެންގެވިއެވެ. އެ ދެމީހުންކުރެ އެކަކު، ނުވަތަ އެ ދެމީހުން ތިބާގެގާތުގައި ތިބެ، މުސްކުޅިކަމާ ހަމަޔަށް ފޯރައްޖެނަމަ، އެދެމީހުންނަށް 'އުފް' ވެސް ނުބުނާށެވެ! (އެބަހީ ނުރުހުމުގެ ކިތަންމެ ކުޑަބަހެއްވިއަސް ނުބުނާށެވެ.) އަދި އެ ދެމީހުންނަށް އަޑުލައި ނުހަދާށެވެ! އަދި މާތްބަހަކުން އެ ދެމީހުންނަށް ބަސްބުނާށެވެ! * އަދި އޯގާވެރިވުމުގެގޮތުން، ނިކަމެތިކަމުގެފިޔަ ތިބާ އެ ދެމީހުންނަށް ތިރިކޮށްލާށެވެ! އަދި ބުނާށެވެ! އަޅުގެ ވެރިއިލާހެވެ! ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައި މިއަޅާވީދުވަހު، އެ ދެމީހުން މިއަޅާ ބަލައިބޮޑުކުރިފަދައިން އެ ދެމީހުންނަށް ރަޙުމަތްލައްވައިފާނދޭވެ!" އަދި އެހެން އާޔަތެއްގައި އެއިލާހަށް ޝުކުރުއަދާކުރުމަށް އެންގެވުމަށްފަހު، ދެން އަންގަވަނީ މައިންބަފައިންނަށް ޝުކުރުއަދާކުރުމަށެވެ. وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ (لقمان 14) "އިންސާނާއަށް އޭނާގެ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް ތިމަން އިލާހު އަމުރުކުރެއްވީމެވެ. އެނާގެ މައިމީހާ ބަލިނިކަމެތިކަމުގެ މައްޗަށް، ބަލިނިކަމެތިކަމާއެކު މާބަނޑުގައި އޭނާ އުފުލިއެވެ. އަދި އޭނާ ކިރު ތުނބުން ވީއްލުންވަނީ ދެއަހަރުގައެވެ. (ތިމަންއިލާހު އަމުރުކުރެއްވީމެވެ.) ތިމަންއިލާހަށާއި ތިބާގެ މައިންބަފައިންނަށް ޝުކުރުކުރާށެވެ. އެނބުރި ރުޖޫޢަވުންވަނީ ހަމަ ތިމަންއިލާހުގެ ޙަޟްރަތަށެވެ."

އެއްދުވަހަކު ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު، ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމައާއި ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. أَيُّ الْعَمَلِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى؟ "ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެންމެ ލޮބުވެތިކަންބޮޑުވެގެންވާ ޢަމަލަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟" ޖަވާބުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. الصَّلَاةُ عَلَى وَقْتِهَا "ނަމާދު އޭގެ ވަގުތުގައި އަދާކުރުމެވެ." އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ثُمَّ أَيُّ؟ "ދެން ކޮންކަމެއްތޯއެވެ؟" ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. بِرُّ الْوَالِدَيْنِ "މައިންބަފައިންނަށް ކަމޭހިތައި ކިޔަމަންތެރިވުމެވެ." އަނެއްކާވެސް، 'ދެން ކޮންކަމެއްތޯ؟' ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ސުވާލު ކުރެއްވުމުން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. الْجِهَادُ فِيْ سَبِيْلِ اللَّهِ "ﷲގެ މަގުގައި ޖިހާދު ކުރުމެވެ." މިޙަދީޘުންވެސް، މައިންބަފައިންނަށް އިސްލާމްދީނުގައި ދެވިފައިވާ ޤަދަރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެނގިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ﷲގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމަށްވުރެވެސް އިސްކަންދެވިފައި މިވަނީ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށްހިތުމަށެވެ. (متفق عليه)

ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރު ބިން އަލްޢާޞް ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުމާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. أَقْبَلَ رَجُلٌ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ فَقَالَ: أُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ وَالْجِهَادِ. أَبْتَغِيْ الْأَجْرَ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى "މީހަކު ﷲގެ ނަބިއްޔާގެ އަރިހަށް އައިސް ދެންނެވިއެވެ. ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ޘަވާބާއި އަޖުރަށް އެދި، އެއިލާހުގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމަށާއި ހިޖުރަކުރުމަށް އަހުރެން ކަލޭގެފާނަށް ބައިއަތުހިފަމެވެ." އެހިނދު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. فَهَلْ لَكَ مِنْ وَالِدَيْكَ أَحَدٌ حَيٌّ؟ "ތިބާގެ މަންމާއާއި ބައްޕައާއި ދެމީހުންކުރެ އެކަކުވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަހުރިހެއްޔެވެ؟" އޭނާ ބުންޏެވެ. نَعَمْ بَلْ كِلَاهُمَا "އާދޭހެވެ. މަންމައާއި ބައްޕަވެސް ދުނިޔޭގައި އެބަތިއްބެވެ." ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. فَتَبْتَغِيْ الْأَجْرَ مِنَ اللَّهِ؟ "ތިބާ ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ދަރުމައާއި ޘަވާބު ބޭނުންހެއްޔެވެ؟" ދެން އޭނާ 'އާދޭހެވެ.' ބުނުމުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. فَارْجِعْ إِلَى وَالِدَيْكَ فَأَحْسِنْ صُحْبَتَهُمَا "ތިބާގެ މަންމައާއި ބައްޕަގެ އަރިހަށްގޮސް އެދެމީހުންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާށެވެ." އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. فَفِيْهِمَا فَجَاهِدْ "އެދެމީހުންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމުގައި ޖިހާދުކުރާށެވެ." (متفق عليه)

އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ސަލަފުންވަނީ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށްހިއްތެވުމުގައި ލާމަޘީލު ނަމޫނާތަކެއް ދައްކަވާފައެވެ. ޒައިނުލް ޢާބިދީން ރަޙިމަހުﷲއަކީ މިކަމުގައި މަޝްހޫރުވެވަޑައިގެންފައިވާ ބޭކަލެކެވެ. އެއްދުވަހަކު އެކަލޭގެފާނާއި ސުވާލުކުރެވުނެވެ. ކަލޭގެފާނު، މަންމައަށް ވަރަށް ކަމޭއްހިއްތަވައެވެ. ނަމަވެސް މަންމައާއި އެއްސުފުރާއެއްގައި ކެއިންބައްލަވާތަނެއް ނުފެނެއެވެ. އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. "މަންމަ ނަންގަވަން ބޭނުންވެލައްވާ ކާއެތިކޮޅެއް، އަޅުގަނޑަށް މަންމައަށްވުރެ ކުރިން ނެގި މަންމަގެ ހިތުގައި ޖެއްސިދާނެކަމަށް އަޅުގަނޑު ބިރުގަނެއެވެ." ސުބުޙާނަﷲ... ކޮންފަދަ މިޘާލެއްތޯއެވެ! މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ގިނަމީހުން، މައިންބަފައިންގެ ހިތުގައި ނުޖައްސާދުވަހަކަށް އިރުއަރައި ނުއޮއްސެއެވެ. اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ

ދެތިންސަތޭކަ ރުފިޔާ މައިންބަފައިންނަށް ދެވުނީމާ، އެދެމީހުންގެ ޙައްޤު އަދާކުރެވިއްޖެޔޭ އަޅުގަނޑުމެންގެތެރެއިން ގިނަމީހުންނަށް ހީވާކަހަލައެވެ. އެއްފަހަރަކު ޔަމަނުގެ އަހުލުވެރިއަކު، އޭނާގެ ބުރަކަށިމަތީ މަންމަ އުފުއްލައިގެން ޙައްޖަށްދިޔައެވެ. އަދި ބުރަކަށިމަތީ އުފުއްލައިގެން މަންމަގެ ޠަވާފުކުރުވިއެވެ. އެއަށްފަހު އިބްނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުމާއަށް މިވާހަކަތަށް ބަޔާންކޮށް، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ސުވާލުކުރިއެވެ. 'އަޅުގަނޑަށް މަންމަގެޙައްޤު އަދާކުރެވިއްޖެތޯއެވެ؟' އިބްނު ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުމާ ޖަވާބުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. لَا وَلَا بِزَفْرَةٍ وَاحِدَةٍ "ނޫނެކެވެ. އަދި ތިބާއަށް، މަންމަ އުފުލި ވޭންތަކުގެތެރެއިން އެންމެވޭނެއްގެ ޙައްޤުވެސް އަދާނުކުރެވެއެވެ." ﷲ އަކްބަރް... މަންމައަށް އިސްލާމްދީނުގައި ދެވިފައިވާ ދަރަޖައެއްގެ މަތިވެރިކަމާއެވެ!

އެއްދުވަހަކު ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މީހަކު ސުވާލުކުރިއެވެ. مَنْ أَحَقُّ بِحُسْنِ صَحَابَتِيْ؟ "އަޅުގަނޑު އެންމެ ހެޔޮކޮށް ހިތަންވީ (ޢާއިލާގެމީހުންގެ ތެރެއިން) ކާކަށްތޯއެވެ؟" އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. أُمُّكَ "ތިބާގެ މަންމައަށެވެ." އޭނާ މިގޮތަށް ތިންފަހަރު ސުވާލުކުރުމުންވެސް އެކަލޭގެފާނު ދެއްވީ މިޖަވާބެވެ. ހަތަރުވަނަފަހަރު އޭނާ ثُمَّ مَنْ؟ "ދެން ކާކަށްތޯއެވެ؟" ސުވާލުކުރުމުން އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. أَبُوْكَ "ތިބާގެ ބައްޕައަށެވެ." (متفق عليه)

އުވައިސުލް ޤަރްނީ ރަޙިމަހުﷲއަށް މުޚަޟްރަމުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ލިބިލެއްވިދަރަޖަ ލިބިލެއްވީވެސް މަންމައަށް ހެޔޮކޮށްހިއްތެވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަގެ ދުވަސްވަރުވެސް އުޅުއްވި ބޭކަލެކެވެ. ނަމަވެސް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމައާއި ބައްދަލުކުރައްވަވައި، އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީއަކަށް ވެވަޑައިނުގެންނެވުނީ މަންމައަށް ޚިދުމަތްކުރެއްވުމުގެގޮތުން މަދީނާއަށް ވަޑައިނުގެން މަޑުކުރެއްވީމައެވެ. الله އަކްބަރް... އެކަލޭގެފާނު، ޞަޙާބީއަކަށްވެލެއްވުމުގެ މާތްޝަރަފު ދޫކުރެއްވީ މަންމައަށްޓަކައެވެ. އެހެންކަމުން ﷲތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނު މާތްކުރައްވަވައި، އެކަލޭގެފާނު ދުޢާއެއްކުރައްވައިފިނަމަ، އެދުޢާއެއް ވަގުތުން އިޖާބަކުރައްވައެވެ.

ﷲތަޢާލާ އަޅުގަނޑުމެންނަށްވެސް ތެދުމަގުދައްކަވައި، މައިންބަފައިންނަށް ކަމޭހިތުމުގެ ސަބަބުން ސުވަރުގޭގެ މަތިވެރިދަރަޖަތައްލިބޭ، ޞާލިޙުއަޅުންގެ ތެރެއިން އަޅުގަނޑުމެންވެސް ލައްވަވާށިއެވެ. އާމީން...

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...

އަންހެނުންނަކީ އިންސާނުންބާ؟

އަލްއަޚް ނަޞްރުﷲ ޖަމީލް

އަންހެނުންނަކީ އިންސާނުންތޯ ކުރެވޭ ސުވާލަކީ މީގެ އެތަކެއް ޤަރުނެއް ކުރިންވެސް ކުރެވެމުން އަންނަ ސުވާލެކެވެ. މިގޮތުން ސަތާރަވަނަ ޤަރުނުގެ މެދުތެރޭގައި ލިޔެވިފައިވާ ލިޔުންތަކުން އެނގޭގޮތުގައި އޭރުގެ ނަސާރާ ބައެއް ފާދިރީން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އަންހެނުންގެ ރޫޙެއްނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެއީ އިންސާނުންގެ ގިންތީގައިވާ ބައެއް ނޫނެވެ. ފަހުގެ ތާރީޚަށް ބަލާލާއިރު، މީލާދީން 2000 ވަނަ އަހަރުގައި ފާދިރީއެއް އަދި ސައިންސް ވެރިއެއްކަމުގައިވާ ޑރ. ފްރެޑް ނެއިމަން ކުރި ދިރާސާއަކުން އޭނާއަށްވެސް ޤަބޫލުކުރެވުނީ އަންހެނުންނަކީ އިންސާނުންގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ބައެއްކަމެވެ.

މިގޮތުން އޭނާ ބައިބްލް އިން ދަލީލު ދައްކަމުން ބުނެފައިވަނީ އަންހެނުންނަނީ ފިރިހެނުންގެ ބައިވެރިއަކަށް، އަދި ފިރިހެނުންނަށް އެހީތެރިވުމަށް އުފައްދާފައިވާ ބަޔެކެވެ. އެހެންކަމުން، ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް އަންހެނުން ތިބެންޖެހޭނީ ފިރިހެނުންގެ ދަށުގައެވެ. ފިރިހެނުން ބުނާކަމެއް ކުރުމުގައެވެ. އިތުރަށް އޭނާ ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މަރުވުމަށް ފަހު ފިރިހެނުން ސުވަރުގެ ދިޔުމުން، ސުވަރުގޭގައި އެކުވެރިއަކަށް، އަދި އެހީތެރިއަކަށް ﷲ ވޮޑިގެންވާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ދުވަހު އަންހެނުންގެ ބޭނުމެއް ނެތުމުން، އަންހެނުން ފަދަ ފުރިހަމަ ނޫން ބަޔަކަށް ސުވަރުގެއިން ޖާގައެއްވެސް ނުލިބޭނެއެވެ.

މިއީ ލާދީނީ ފަލްސަފާއެއް ނަމަވެސް ހައްދު ފަހަނައަޅައިފައިވާ މުސްލިމުންވެސް އަންހެނުންނަކީ އިންސާނުން ބާއޭ ހީވާފަދަ ގޮތަކަށް މިއަދު އަމަލުތައް ބަހައްޓަމުން ގެންދެއެވެ. ބަސްތައް ބައްޓަންކުރަމުން ގެންދެއެވެ. ދީން ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ނަމުގައި ދީނުގެ ރިވެތި އުސޫލުތަކަށް ބަލާލުމެއް ނެތި ވާހަކަދައްކަމުން އެބަދެއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ފެނުނު މިފަދަ ދީނީ ލިޔުމެއްގެ އެއް ޖުމްލަ އަޅުގަނޑު ނަކަލުކޮށްލާނަމެވެ. އޭގައި ބުނެފައިވަނީ، "ޤަބޫލުކުރަން ކިތަންމެ ބޭނުން ނުވިޔަސް އަންހެނުންނަކީ ފިރިހެނުންގެ އެދުން ފުއްދުމަށް ބޭނުންކުރާ އާލާތެކެވެ" މި ފަދައިންނެވެ.

އަޅުގަނޑަށް މި ޖުމްލައިން އަޅައިގަތީ ދެކަމެކެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ އަންހެނުންނަކީ "އާލާތެއް" ކަމަށް ސިފަކޮށްފައިވުމެވެ. އަންހެނުންނަކީ އެދުންތަކެއް، އިހްސާސެއް، ނުވަތަ ރޫޙެއް ވާބައެއް ނޫންބާއެވެ. ދެވަނަކަމަކީ، ފިރިހެނުންގެ އެދުން ފުއްދުމުގައި އަންހެނުން އާލަތެއްކަމަށްވާނަމަ އަންހެނުންގެ އެދުން ފުއްދުމުގައި ފިރިހެނުން އާލާތަކަށް ނުވާނެބާއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންގެ ޙައްޤެއްބާއެވެ.

އަންހެނުންނަކީ އިންސާނުންތޯ ބޭނުން ކޮށްފައި ނަގާ ހޫރާލަން ހުރި އާލާތްތަކެއްތޯ ބަލާލުމަށްޓަކައި އިސްލާމްދީން އައުމުގެ ކުރީގެ ދުވަސްތަކަށް ބަލާލަން ޖެހެއެވެ. އޭރު އަންހެނުން ދިޔައީ މުދަލެއްގެ ގޮތުގައި ބާޒާރުތަކުގައި ވިއްކެމުންނެވެ. އަންހެނުން ބޭނުންކުރެވުމުން ދިޔައީ ހަމައެކަނި އެންމެ ބޭނުމަކަށެވެ. އެއަށް ފަހު ދޫކޮށްލަނީ އެވެ. ނުވަތަ މަރާލަނީއެވެ. އެ މީހުންނަށް ތަރިކަމުދަލުން އެއްވެސް މިންވަރެއް ނުލިބެއެވެ. ކަން މިހެން އޮތުމުން، އަންހެން ކުއްޖަކު ލިބިއްޖެނަމަ ބަދުނަސީބުން ސަލާމަތްވުމައްޓަކައި، އެ ކުދިން ދިރިތިއްބާ ވަޅުލުންވެސް އޮތީ އާއްމުކަމަށް އޭރު ވެފައެވެ.

ނަމަވެސް އިސްލާމްދީން އެ ހުރިހާކަމެއް މަނާކުރިއެވެ. ބަދުނަސީބުން ސަލާމަތްވުމުގެ ނަމުގައި ވަޅުލުމަކީ ނުބައިކަން ބޮޑު އަމެލެއްކަމުގައި އެންގެވިއެވެ (ނަޙްލު 59). އަދި އެމީހުން ދިރިހުއްޓާ ވަޅުލެވުނީ އެ މީހުންގެ ކޮން ކުށަކުންތޯ ސުވާލުކުރެވޭނޭކަމަށް މާތް ﷲ އެންގެވިއެވެ (ތަކްވީރް 8-9). އަދި އަންހެނުންނަށް ތަރިކަމުދަލުން ބައެއްދީ، އަންހެނުން ބެލުމަކީ ފިރިހެނުންގެ ވާޖިބެއްކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. އިންސާނުން އުފެދިފައިވަނީ އަންހެނަކާއި ފިރިހެނެއްގެ ކިބައިންކަން ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވާއިރު (ނިސާ 1)، އަންހެނުންނަކީ ފިރިހެނުންގެ ބައެއްކަމުގައި، އަދި ފިރިހެނުންނަކީ އަންހެނުންގެ ބައެއްކަމުގައި ރަސޫލާ އެންގެވިއެވެ. މުއްމިނަކު ކަމުގައިވެގެން ހުރެ ހެޔޮ ޢަމަލުކުރާނަމަ، އަންހެނެއް ފިރިހެނެއް ތަފާތުކުރުމެއްނެތި ސުވަރުގެއަށް ވައްދަވާނޭކަމުގައިވެސް މާތް ﷲ ވަނީ އަންގަވާފައެވެ(ނިސާ 124).

އެދުން ފުއްދުމަކީ ހަމައެކަނި ފިރިމީހާގެ ހައްޤެއްތޯއާއި އެ ވާޖިބު އެޅިފައިވަނީ ހަމައެކަނި އަނބިމީހާގެ ބޮލުގައިތޯ ބަލާލާއިރު، ކީރިތި ޤުރުއާން ސިފަކުރަނީ އަނބިމީހާއަކީ ފިރިމީހާއަށްވާ ފޭރާމެއްކަމުގައެވެ. އަދި ފިރިމީހާއަކީ ހަމަ އެ ބީދައިން އަނބިމީހާއަށްވާ ފޭރާމެއްކަމުގައެވެ (ބަޤަރާ 187). އިލްމުވެރިން މިއާޔަތުގެ މާނަކުރައްވަމުން ވިދާޅުވަނީ މި އާޔަތުގައި "ފޭރާމެއް" ކަމަށް ސިފަކުރައްވާފައިވުމުން ވަރަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ހާމަވެގެންދާކަމުގައެވެ. މިގޮތުން ދެ މީހުންގެ ގާތްކަމާއި، ދެ މީހުންގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ބޭނުންތަކަށް ޖަވާބު ދިނުމުގައި ދެމީހުންގެ ހަމަހަމަކަމާއި، އެކަކު އަނެކެއްގެ އައިބުތައް ފޮރުވައިދީ، ޒީނާތްތެރިކޮށްދޭންޖެހޭނޭކަމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އަނބިމީހާއަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އަންގަވާފައިވެއެވެ (ނިސާ 19).

އިސްވެ ދެންނެވި ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު ރަސޫލާގެ ސުންނަތުންވެސް ވަރަށް ސާފުކޮށް ލިބެން އެބަ އޮތެވެ. ޢަބްދުﷲ ބުން ޢަމްރު ބުނުލްޢާޞް ދުވާލުގައި ރޯދައަށް ހުންނަވައި، ރޭގަނޑަގައި ދަމުނަމާދަށް ހުންނަވާކަން ރަސޫލާއަށް އެނގިވަޑައިގަތުމުން، ހަށިގަނޑަށް ހައްޤުތަކެއްވާކަމަށާއި، ލޮލަށް ހައްޤުތަކެއް ވާކަމަށާ އަދި އަނބިމީހާގެ މައްޗަށް ހައްޤުތަކެއް ވާކަމުގައި ރަސޫލާ ހަދީސްކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން، އަނބިމީހާގެ އެދުން ފުއްދައި ނުދެވި، އާމްދަނީއެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރެވިދާހާ ބަލިކަށިވާނެ ފަދަގޮތަކަށް އަމަލުތައް ނުބެހެއްޓުމަށް ރަސޫލާ އެންގެވިއެވެ (ފަތުޙުލްބާރީ). މީގެ އިތުރުން، ޝޭޚުލް އިސްލާމް އިބުނު ތައިމިއްޔާ ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި އަނބިމީހާ ބޭނުންވަރަކަށް އޭނާގެ އެދުން ފުއްދައިދިނުމަކީ ފިރިމީހާގެ ވާޖިބެކެވެ.

މިފަދަ ދަލީލުތައް ހުރުމާއެކު، އަންހެނުންނަކީ ރޫހެއް ނެތް، އިހްސާސެއް ނެތް، ވަކި މަޤްޞަދެއް ހާސިލުކުރަން ގެންގުޅޭ އާލާތްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރުމަކީ އިސްލާމީ އުސޫލެއްނޫންކަން އެބަ އެނގެއެވެ. އަންހެނުންނަކީ އިންސާނުންކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭފަދަ ގޮތަކަށް ވާހަކަދެއްކުމަކީ ބުއްދީގެ އަހުލުވެރިއެއްނަމަ ކުރާނޭކަމެއް ނޫންކަން އެބަ އެނގެއެވެ.

އިތުރަށް ވިދާޅުވޭ...